Dystymia: co to jest, objawy, różnica od depresji i leczenie

Co to jest dystymia i jak nazywa się po angielsku?

Dystymia to przewlekłe zaburzenie nastroju, w którym obniżony nastrój trwa u dorosłych co najmniej dwa lata i występuje przez większość dnia, przez więcej dni niż nie. Według ICD-11, klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia, jest to zaburzenie dystymiczne o kodzie 6A72, a po angielsku dysthymic disorder.

ICD-11 obowiązuje międzynarodowo od 1 stycznia 2022 roku, ale w Polsce trwa dopiero jej wdrażanie. W dokumentach medycznych możesz więc zobaczyć kody starszej klasyfikacji ICD-10. Nie przekładają się one wprost na kody ICD-11, bo zmieniły się kryteria. Znaczenie kodu z dokumentacji omów z lekarzem.

W klasyfikacji DSM-5 Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego dystymię i przewlekłą depresję zebrano pod nazwą uporczywego zaburzenia depresyjnego (Schramm i in., 2020). Nazwy pochodzą więc z dwóch różnych systemów. Kryteria nie są identyczne.

Jakie są objawy dystymii?

Objawy dystymii to obniżony nastrój trwający od lat oraz dodatkowe dolegliwości: niska samoocena, gorsza koncentracja, poczucie beznadziei, zaburzenia snu. ICD-11 podaje takie dolegliwości jako przykłady towarzyszące obniżonemu nastrojowi, więc tabela poniżej pokazuje ich zakres według obszarów życia, a nie wyczerpującą listę wszystkich możliwych objawów.

Pracę i obowiązki domowe można przy dystymii utrzymywać. Wykonywanie ich może jednak wymagać większego wysiłku. U młodzieży obniżony nastrój może przejawiać się utrzymującą się drażliwością, co także opisuje ICD-11.

Rozpoznanie u siebie kilku z tych objawów nie jest rozpoznaniem. Jeśli opisane tu objawy trwają od lat, umów rozmowę z lekarzem albo psychologiem, a nowe lub nasilające się dolegliwości z ciała skonsultuj najpierw z lekarzem.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy dystymia daje objawy fizyczne?

Objawy z ciała też należą do dystymii: zmęczenie i brak energii, zaburzenia snu oraz zmiany apetytu. ICD-11 wymienia je wśród objawów towarzyszących obniżonemu nastrojowi. Sen może być zaburzony albo nadmierny, a apetyt mniejszy albo większy, więc kierunek zmiany różni się między osobami.

Inne dolegliwości z ciała, na przykład napięciowe bóle głowy, nie należą do kryteriów rozpoznania i wymagają oceny lekarskiej, zwłaszcza gdy są nowe albo nie ustępują mimo odpoczynku. Prawidłowy wynik wykonanych badań nie jest dowodem, że nic Ci nie jest. Utrzymujące się dolegliwości z ciała powinien jednak najpierw ocenić lekarz, zanim ktokolwiek przypisze je nastrojowi.

Ból w klatce piersiowej i duszność wymagają pilnej pomocy medycznej, zanim zacznie się rozważać przyczyny psychiczne. Szerzej o objawach z ciała przy depresji piszemy w osobnym tekście.

Czym dystymia różni się od depresji?

Od epizodu depresyjnego dystymię odróżnia przebieg i próg objawów, a nie to, która z nich jest cięższa. Epizod depresyjny w ICD-11 wymaga co najmniej dwóch tygodni i pełnego zestawu objawów. Dystymia trwa u dorosłych co najmniej dwa lata, a w pierwszych dwóch latach nie było dwutygodniowego okresu spełniającego kryteria epizodu.

Wykluczenie epizodu depresyjnego dotyczy w ICD-11 tylko pierwszych dwóch lat dystymii, a nie całego jej przebiegu. Później epizod może wystąpić razem z trwającą dystymią i taką sytuację określa się jako podwójną depresję. Gdy epizod ustąpi, objawy dystymii mogą utrzymywać się dalej i nadal wymagać uwagi.

ICD-11 opisuje depresję, w której wymagania epizodu są spełnione nieprzerwanie co najmniej dwa lata, bez pełnej remisji, kwalifikatorem utrzymującego się epizodu (6A80.2), a nie osobną chorobą. Próg czasu może więc być taki sam jak w dystymii. Różni je przede wszystkim próg objawowy: w dystymii w pierwszych dwóch latach nie było dwutygodniowego okresu spełniającego kryteria epizodu. Pozostałe postaci depresji, w tym depresję nawracającą, porównujemy w osobnym tekście o rodzajach depresji.

Dlaczego dystymię łatwo wziąć za cechę charakteru?

Dystymię łatwo wziąć za cechę charakteru, a jednym z możliwych wyjaśnień jest brak punktu odniesienia: gdy obniżony nastrój trwa latami, nie ma wyraźnego „wcześniej” i „teraz”. Przegląd Schramm i współautorów z 2020 roku opisuje uporczywe zaburzenie depresyjne jako przewlekłe zaburzenie nastroju, które trudno wykryć.

Mogą wtedy padać zdania w rodzaju „zawsze byłem pesymistą” albo „taki już jestem”. Praca i spotkania ze znajomymi mogą trwać dalej, tylko mogą kosztować więcej wysiłku i dawać mniej satysfakcji, więc otoczenie może nie widzieć powodu do niepokoju. Sam moment nazwania tego stanu może poruszać. Pojawia się wtedy pytanie, czy tak długo trzeba było funkcjonować właśnie w ten sposób.

Trzy pytania pomagają przygotować się do rozmowy ze specjalistą. Odpowiedzi nie rozstrzygają o rozpoznaniu. Dają materiał do rozmowy:

• Czy pamiętasz okres, w którym czułeś się wyraźnie lepiej, i kiedy się skończył?
• Czy poza wyjątkowymi dniami nastrój jest obniżony od ponad dwóch lat?
• Czy rzeczy, które kiedyś cieszyły, dziś prawie nic Ci nie dają?

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Jak przygotować się do rozmowy, gdy podejrzewasz dystymię?

Do rozmowy o podejrzeniu dystymii warto przygotować oś czasu, bo dystymię od epizodu depresyjnego odróżnia przebieg w czasie, a nie sama lista objawów. Formalne rozpoznanie stawia lekarz, najczęściej psychiatra. Ocenę objawów może prowadzić też psycholog przygotowany do diagnostyki. Lekarz sprawdza też, czy objawów nie tłumaczą choroby somatyczne, substancje albo zaburzenia afektywne dwubiegunowe.

Bezpłatny test PHQ-9 pyta o ostatnie dwa tygodnie, więc może pokazać nasilenie objawów, ale nie pokaże, czy trwają od lat. To badanie przesiewowe, a nie diagnoza. Psychoterapia może zacząć się już przy podejrzeniu dystymii. Przy ciężkich objawach, wyraźnym pogorszeniu funkcjonowania albo możliwych przyczynach somatycznych potrzebna jest równolegle pilna konsultacja lekarska.

Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, zamiar zrobienia sobie krzywdy albo poczucie, że nie dasz rady bezpiecznie przetrwać najbliższych godzin, nie czekaj na zwykłą wizytę: zadzwoń pod numer 112 albo, jeśli dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam, zgłoś się na najbliższy SOR lub do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. Jeśli bezpośredniego zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, możesz zadzwonić na całodobową linię wsparcia 800 70 2222.

1. 1Zapisz, od kiedy mniej więcej trwa obniżony nastrój, żeby pokazać jego długość i punkt startowy.
2. 2Zaznacz, czy zdarzały się okresy wyraźnej poprawy i jak długo trwały.
3. 3Opisz, co w danym okresie było najbardziej dokuczliwe.
4. 4Wypisz leki, suplementy i używki, które przyjmujesz, oraz choroby, które leczysz.
5. 5Zapisz, czy kiedykolwiek miałeś okres nietypowo podwyższonego nastroju z nadmiarem energii.

Jak leczy się dystymię?

Leczenie dystymii obejmuje psychoterapię oraz leki przepisywane przez lekarza psychiatrę, a dobór zależy od nasilenia objawów i oceny lekarza. Przegląd Schramm i współautorów z 2020 roku opisuje oba kierunki leczenia i proponuje podejście dopasowane do osoby, złożone z modułów. Gwarancji takiej samej poprawy u każdej osoby nie ma.

Wytyczne NICE NG222 z 2022 roku dotyczą depresji u dorosłych i wymieniają terapię poznawczo-behawioralną wśród zalecanych terapii. Praca w tym nurcie może obejmować wzorce myślenia podtrzymujące obniżony nastrój, wpływ objawów na relacje i poczucie własnej wartości oraz powrót do zajęć, które kiedyś dawały satysfakcję.

O lekach decyduje lekarz psychiatra, nie psycholog ani psychoterapeuta. Więcej na ten temat jest w tekście o lekach na depresję.

Co się dzieje, gdy dystymia nie jest leczona?

Nieleczona dystymia może trwać latami, a jej ciężar rozkłada się na długi czas zamiast skupiać się w jednym kryzysie. Skoro objawy obejmują zmęczenie, gorszą koncentrację i wycofanie, mogą odbijać się na pracy, na relacjach i na śnie. Łatwo przy tym odkładać decyzję o rozmowie ze specjalistą. Nie ma jednego dramatycznego momentu, który ją wymusza.

Na dystymię może też nałożyć się epizod depresyjny. Taka podwójna depresja może być powodem pierwszej wizyty u specjalisty, choć dystymia trwała wcześniej bez rozpoznania.

Przewlekły obniżony nastrój można brać za cechę charakteru, dlatego jego ocenę warto omówić z lekarzem lub psychologiem, niezależnie od tego, jak łagodne wydają się objawy.

Kiedy i jak zgłosić się po pomoc do PsychoNovatis?

Do PsychoNovatis możesz zgłosić się z podejrzeniem dystymii albo z rozpoznaniem postawionym przez lekarza, także wtedy, gdy nie masz poczucia, że objawy są wystarczająco poważne. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15 roku życia. Terapię prowadzimy stacjonarnie w Lublinie i online, między innymi w nurcie poznawczo-behawioralnym. Sesja trwa 50 minut.

Konsultacja psychologiczna jest u nas pierwszym krokiem: to rozmowa o objawach, po której psycholożka rekomenduje kolejne kroki dopasowane do Twoich potrzeb. Nie jest to rozpoznanie medyczne. To zadanie lekarza, najczęściej psychiatry. Gdy potrzebna jest konsultacja psychiatryczna lub leczenie farmakologiczne, kierujemy do psychiatry spoza naszego zespołu.

Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Terapię prowadzą psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia. W naszym zespole nie ma psychiatry, więc nie prowadzimy farmakoterapii ani nie wystawiamy zwolnień.