Przyczyny depresji: skąd się bierze i co ją wyzwala

Z czego bierze się depresja?

Depresja nie ma jednej przyczyny. Wynika ze złożonego współdziałania czynników społecznych, psychologicznych i biologicznych: z tego, co człowiek odziedziczył, przez co przeszedł i w jakich warunkach żyje. Żaden z tych elementów osobno nie tłumaczy wszystkiego.

Zależność działa też w drugą stronę. Depresja zwiększa stres i utrudnia codzienność, a pogorszona sytuacja życiowa pogłębia depresję. Dlatego z zewnątrz trudno wskazać „winnego”. Przekonanie, że depresja to słabość charakteru, jest jednym z mitów o depresji, a nie jej przyczyną.

Czy depresja jest dziedziczna?

Depresja jest w części dziedziczna: geny odpowiadają za mniej więcej jedną trzecią różnic w zachorowaniu na depresję jednobiegunową. Pozostałe różnice wynikają z indywidualnych doświadczeń życiowych każdej osoby, więc obciążenie rodzinne zwiększa ryzyko, ale go nie przesądza.

Dziedziczy się podatność, a nie rozpoznanie. Jeśli ktoś w rodzinie chorował na depresję, Twoje ryzyko jest wyższe niż u osoby bez takiego obciążenia, ale to nie oznacza, że zachorujesz. Wspólne środowisko rodzeństwa ma niewielkie znaczenie, ważniejsze są przeżycia każdego z nich osobno.

Depresja nie wynika więc wyłącznie z genów ani wyłącznie ze środowiska, tylko z obu naraz.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy depresję powoduje niedobór serotoniny?

Nie ma spójnych dowodów, że depresję powoduje obniżony poziom serotoniny. Pomiary serotoniny w płynach ustrojowych, jej receptorów i genów nie potwierdziły popularnej teorii o niedoborze tej substancji w mózgu. Teoria brzmi prosto, ale obraz jest bardziej złożony: depresja nie sprowadza się do niedoboru jednej substancji.

Ten wynik dotyczy przyczyny depresji, a nie skuteczności leków. Nie oznacza, że leki nie pomagają, ani że można je odstawić. Decyzje o leczeniu, w tym o przyjmowanych lekach, podejmuje lekarz psychiatra, więc nie odstawiaj leków na własną rękę.

Czy trudne dzieciństwo prowadzi do depresji w dorosłości?

Trudne doświadczenia z dzieciństwa wiążą się z częstszym obniżonym nastrojem w dorosłości. Obniżony nastrój trwający co najmniej dwa tygodnie w ciągu roku zgłasza mniej więcej połowa osób z czterema lub więcej rodzajami takich doświadczeń i około co siódma osoba bez nich.

Do trudnych doświadczeń zaliczono przemoc wobec dziecka i wobec matki oraz życie z domownikiem, który nadużywał substancji, chorował psychicznie, próbował odebrać sobie życie albo trafił do więzienia. Im więcej takich doświadczeń, tym częściej obniżony nastrój.

Związek nie jest wyrokiem. Wynik dotyczy grup osób, a opisy dzieciństwa pochodzą z relacji po latach, więc nie wiadomo, czy konkretne doświadczenie wywołało obniżony nastrój u konkretnej osoby. Większość ludzi z trudnym dzieciństwem nie ma depresji.

Jakie wydarzenia życiowe zwiększają ryzyko depresji?

Osoby, które przeszły przez trudne wydarzenia życiowe, takie jak bezrobocie, śmierć bliskiej osoby albo zdarzenia traumatyczne, częściej zapadają na depresję. Takie wydarzenia zwiększają ryzyko, ale nie przesądzają o zachorowaniu, bo jedni mimo nich nie chorują, a inni zapadają na depresję bez jednego wyraźnego powodu.

Czy obniżony nastrój po trudnym wydarzeniu jest już depresją, ocenia lekarz. Po porodzie szczególnie ważna jest depresja poporodowa, a jak wygląda depresja na co dzień, opisują objawy depresji.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Dlaczego te same wydarzenia nie wywołują depresji u każdego?

Czy to samo wydarzenie skończy się depresją, zależy od więcej niż jednego czynnika: od podatności odziedziczonej, od wcześniejszych doświadczeń i od tego, jakie wsparcie człowiek ma wokół siebie. Odsetek osób z obniżonym nastrojem rósł stopniowo wraz z liczbą trudnych doświadczeń z dzieciństwa, więc ryzyko się sumuje.

Jedna z hipotez mówi, że stres bardziej wpływa na pierwszy epizod depresji niż na kolejne. Według jej autora stres i same epizody mogą zostawiać trwałe ślady w działaniu genów, więc kolejny epizod może pojawić się przy mniejszym bodźcu, nawet bez wyraźnego powodu. Autor uznawał to za argument za wczesnym szukaniem pomocy.

Co zrobić, jeśli szukasz przyczyny własnej depresji?

Nie musisz znać przyczyny depresji, żeby szukać pomocy. Ocenę objawów prowadzi lekarz psychiatra albo psycholog przygotowany do diagnostyki, a formalne rozpoznanie stawia lekarz. Test przesiewowy, taki jak [PHQ-9](/wiedza/testy/test-na-depresje-phq-9), nie rozpoznaje depresji, a jedynie pokazuje, czy warto się zgłosić.

Depresja jest ściśle powiązana ze zdrowiem fizycznym, więc lekarz może sprawdzić także, czy obniżony nastrój nie wiąże się z chorobą ciała. Jak wygląda cały proces, opisuje diagnoza depresji, a leki, jeśli będą potrzebne, dobiera psychiatra.

Co zrobić, gdy w depresji pojawiają się myśli samobójcze?

Jeśli w depresji pojawia się bezpośrednie zagrożenie życia, dzwoń pod numer 112. Jeśli myśli samobójcze towarzyszą depresji, ale bezpośredniego zagrożenia nie ma, możesz skorzystać z całodobowej linii wsparcia 800 70 2222 albo zgłosić się do izby przyjęć lub na SOR.

Bliska osoba nie zastępuje pomocy profesjonalnej, a miejsca pomocy w ostrym kryzysie psychicznym warto znać, zanim się przydadzą. Całodobowo działa też telefon zaufania 116 123.