Jak przebiega psychoterapia depresji: kroki, metody i kiedy to za mało

Jak przebiega psychoterapia depresji u dorosłych, krok po kroku?

Przebieg psychoterapii depresji u dorosłych można uporządkować w pięć kroków: rozmowa i wspólny wybór metody, regularne sesje, zadania między sesjami, przegląd efektów po 2 do 4 tygodniach i zakończenie z planem na wypadek nawrotu. Kolejność w gabinecie może się nieco różnić, ale ten schemat pokazuje, czego oczekiwać od leczenia.

1. 1Rozmowa o objawach i wspólny wybór metody. Leczenie dopasowuje się do potrzeb i preferencji pacjenta, który ma prawo odmówić. Jak wygląda sama pierwsza wizyta u psychoterapeuty, warto wiedzieć wcześniej.
2. 2Regularne sesje indywidualne z terapeutą przygotowanym do pracy daną metodą. Liczba spotkań zależy od metody, a dodatkowe sesje mogą być potrzebne przy chorobach współistniejących, trudnej sytuacji życiowej albo utrzymujących się objawach.
3. 3Zadania między sesjami. W terapii poznawczo-behawioralnej pacjent powinien być gotowy do wykonywania zadań, na przykład zapisywania myśli. W aktywacji behawioralnej chodzi o planowanie zajęć.
4. 4Przegląd efektów 2 do 4 tygodni po starcie. Ocenia się, jak działa leczenie, śledzi myśli samobójcze i rozważa regularny pomiar nastroju krótkim kwestionariuszem, na przykład PHQ-9, który jest badaniem przesiewowym i nie zastępuje oceny lekarza.
5. 5Zakończenie z planem na wypadek nawrotu: wnioski z terapii, konkretne kroki utrzymania poprawy, sygnały ostrzegawcze i działania na wypadek ich powrotu.

Jakie metody psychoterapii stosuje się przy depresji?

Przy depresji u dorosłych stosuje się kilka metod psychoterapii indywidualnej, a każda z nich może być pierwszym wyborem. O doborze decyduje rozmowa o potrzebach pacjenta i dostępność terapeuty przygotowanego do pracy daną metodą. Najczęściej wymienia się terapię poznawczo-behawioralną, aktywację behawioralną, psychoterapię interpersonalną i terapię psychodynamiczną.

Typowy kurs indywidualnej terapii poznawczo-behawioralnej to 8 sesji przy depresji mniej nasilonej i 16 przy bardziej nasilonej, z możliwością dodatkowych spotkań. Mniej nasilona to objawy poniżej progu rozpoznania oraz depresja łagodna, bardziej nasilona to depresja umiarkowana lub ciężka. Terapia psychodynamiczna sięga do wzorców z przeszłości, a o tym, ile trwa psychoterapia w ogólności, decyduje cel i tempo pracy. Wybór między metodami ułatwia przegląd nurtów terapii.

• Aktywacja behawioralna skupia się na związku między codzienną aktywnością a nastrojem. Wskazuje się ją między innymi dla osób, u których depresja prowadzi do wycofania i ograniczenia aktywności.
• Psychoterapia interpersonalna skupia się na związku relacji i okoliczności życiowych z nastrojem. Wskazuje się ją między innymi dla osób, u których depresja wiąże się z trudnościami w relacjach, stratą albo zmianą roli życiowej.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy któraś metoda psychoterapii depresji jest skuteczniejsza od innych?

Nie. Zestawienie 115 badań nad depresją u dorosłych nie wykazało, by terapia poznawczo-behawioralna była skuteczniejsza lub mniej skuteczna od innych psychoterapii albo od leków. To najlepiej przebadana psychoterapia depresji, a inne metody zbliżają się do jej skuteczności, więc wybór może zależeć od tego, co Ci odpowiada.

Autorzy zaznaczają, że wyniki mogły zostać przeszacowane, bo istnieją wskazania na błąd publikacji, a badania lepszej jakości dawały niższe wyniki niż słabsze. Wniosek dla pacjenta jest ostrożny: terapia poznawczo-behawioralna jest skuteczna, ale nie ma dowodu na jej przewagę.

Podobnie w eksperymencie na 150 pacjentach z dużą depresją, których losowo przydzielono do prostej aktywacji behawioralnej, aktywacji z pracą nad automatycznymi myślami albo pełnej terapii poznawczej, pełna terapia nie dawała lepszych wyników niż jej składniki, ani po leczeniu, ani po 6 miesiącach. Prowadzili ją doświadczeni terapeuci poznawczy, nastawieni na korzyść pełnej terapii.

Jak wybrać metodę psychoterapii depresji?

Metodę wybiera się wspólnie z terapeutą na podstawie nasilenia objawów i tego, co Ci odpowiada. Przy depresji mniej nasilonej radzi się zacząć od najmniej obciążającej formy, czyli wspieranej samopomocy, choć każda opcja może być pierwszym wyborem. Wybór nie jest ostateczny: jeśli metoda nie pasuje, zmiana podejścia jest zwykłą częścią procesu.

Aktywacja behawioralna wymaga gotowości do zadań między sesjami, a psychoterapia interpersonalna gotowości do przyglądania się własnym relacjom. Gdy poprawy nie ma, przewiduje się przejście na inną psychoterapię. Trzy pytania pomagają przygotować rozmowę z terapeutą:

1. 1Czy depresja wiąże się u Ciebie z wycofaniem i ograniczeniem aktywności? Wtedy wskazuje się aktywację behawioralną.
2. 2Czy ważną częścią sytuacji są trudności w relacjach, strata albo zmiana roli życiowej? Wtedy może pasować psychoterapia interpersonalna.
3. 3Czy nie wiesz, którą metodę wybrać? Poproś terapeutę o wyjaśnienie, na czym polegałaby praca i jakie zadania w niej będą.

Czy sama psychoterapia depresji wystarczy, czy potrzebne są leki?

Przy depresji mniej nasilonej leków przeciwdepresyjnych nie włącza się rutynowo jako pierwszego leczenia, chyba że pacjent sam tego woli. Przy bardziej nasilonej na pierwszym miejscu stoi połączenie indywidualnej terapii poznawczo-behawioralnej z lekiem, choć każda opcja, także sama psychoterapia, może być pierwszym wyborem. O włączeniu leków decyduje lekarz psychiatra.

W zestawieniu 115 badań połączenie leków z psychoterapią było skuteczniejsze niż same leki. Psychoterapia nie zastępuje decyzji o lekach na depresję ani jej nie wyprzedza, a o tym, do kogo pójść: do psychiatry czy psychoterapeuty, decyduje to, czego potrzebujesz.

Myśli samobójcze wymagają pilnej oceny lekarskiej niezależnie od etapu leczenia, a ryzyko samobójcze nie jest powodem, by wstrzymać leczenie depresji. Gdy życie jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie, na przykład trwa próba samobójcza, dzwoń pod 112. Przy myślach samobójczych bez takiego zagrożenia zgłoś się pilnie na izbę przyjęć lub SOR, jeśli dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam, a gdy potrzebna jest rozmowa, działa całodobowa linia wsparcia 800 70 2222. Inne drogi pomocy w kryzysie psychicznym zależą od sytuacji.

Jak psychoterapia depresji chroni przed nawrotem?

Zapobieganie nawrotom jest częścią leczenia depresji i może wchodzić w skład samej psychoterapii. Plan utrzymania poprawy po zakończeniu terapii jest jednym z takich elementów. Kontynuowanie leczenia po poprawie może zmniejszać ryzyko nawrotu, a decyzję o nim podejmuje się wspólnie z pacjentem.

Ryzyko nawrotu jest większe po wielu epizodach, zwłaszcza w ostatnich 2 latach, po niepełnej poprawie po poprzednim leczeniu albo przy niekorzystnych sposobach radzenia sobie, takich jak unikanie czy rozmyślanie. Przy podwyższonym ryzyku warto omówić dalszą psychoterapię. Plan na wypadek nawrotu zawiera zwykle takie elementy:

• Wnioski z terapii: co pomogło.
• Konkretne kroki utrzymania poprawy po zakończeniu terapii.
• Sygnały ostrzegawcze, takie jak lęk albo gorszy sen, oraz niekorzystne zachowania, takie jak unikanie albo rozmyślanie.
• Przygotowane działania na wypadek powrotu tych sygnałów.