- Baza wiedzy
- Praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów

Autor
Martyna Jakubiszak
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
- Na czym polega praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów?
- Po co terapii schematów praca z wyobrażeniami, skoro jest rozmowa?
- Jak przebiega sesja pracy z wyobrażeniami?
- Jak terapeuta dociera do Wrażliwego Dziecka i co mu daje?
- Czym są dialogi w wyobrażeniach i listy do rodziców?
- Co może utrudniać pracę z wyobrażeniami?
- Jak terapeuta dba o bezpieczeństwo przy wyobrażeniach trudnych wspomnień?
- Gdzie szukać pomocy, gdy wspomnienia z dzieciństwa wywołują silny ból?
- Bibliografia
- Często zadawane pytania
Praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów
Spis treści
- 01Na czym polega praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów?
- 02Po co terapii schematów praca z wyobrażeniami, skoro jest rozmowa?
- 03Jak przebiega sesja pracy z wyobrażeniami?
- 04Jak terapeuta dociera do Wrażliwego Dziecka i co mu daje?
- 05Czym są dialogi w wyobrażeniach i listy do rodziców?
- 06Co może utrudniać pracę z wyobrażeniami?
- 07Jak terapeuta dba o bezpieczeństwo przy wyobrażeniach trudnych wspomnień?
- 08Gdzie szukać pomocy, gdy wspomnienia z dzieciństwa wywołują silny ból?
- 09Bibliografia
- 10Często zadawane pytania
Na czym polega praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów?
Praca z wewnętrznym dzieckiem to techniki doświadczeniowe, w których terapeuta dociera do trybu Wrażliwego Dziecka. Doświadczeniowe znaczy, że emocje się przeżywa, a nie tylko omawia. Najważniejsze z nich to praca z wyobrażeniami i dialogi w wyobraźni, prowadzone przez terapeutę, który zna historię pacjenta.
Wrażliwe Dziecko to ta część człowieka, która czuje strach, smutek lub bezradność, gdy uruchamia się schemat. Jest jednym z trybów dziecięcych, a samo pojęcie trybu schematów oznacza stan, w którym przejmuje nas dany zestaw uczuć i reakcji.
Techniki doświadczeniowe stosuje się na dwóch etapach. W diagnozie pomagają rozpoznać najważniejsze schematy i połączyć je z obecnymi trudnościami, a w fazie zmiany służą do walki ze schematem. Między jednym a drugim etapem jest czas na rozmowę i pracę poznawczą.
Po co terapii schematów praca z wyobrażeniami, skoro jest rozmowa?
Praca z wyobrażeniami ma przenieść zrozumienie schematu z głowy do emocji, bo rozumieć schemat i czuć go to dwie różne rzeczy. Pacjenci często mówią po pracy poznawczej, że rozumem wiedzą, że schemat jest nieprawdziwy, a mimo to wciąż czują, że jest prawdziwy.
Twórcy terapii schematów mówią, że dzięki tej pracy schemat przestaje być „zimnym” spostrzeżeniem, a staje się „gorącym” doświadczeniem. Techniki doświadczeniowe pomagają walczyć ze schematem na poziomie emocjonalnym i u wielu osób przynoszą głębokie zmiany.
W fazie zmiany praca z wyobrażeniami następuje po etapie poznawczym, w którym terapeuta i pacjent przeanalizowali już dowody za schematem i przeciw niemu. To różni terapię schematów od terapii poznawczej, która zostaje głównie na poziomie myśli.
Jak przebiega sesja pracy z wyobrażeniami?
Sesja zaczyna się od wyjaśnienia, na czym polega technika, a na początku pracy także od obrazu bezpiecznego miejsca. To prosty, niezagrażający sposób wejścia w tę pracę, szczególnie ważny dla osób wrażliwych i po traumatycznych doświadczeniach. Powrót do bezpiecznego miejsca na końcu pomaga odzyskać spokój.
Niektórzy pacjenci, zwykle ci z doświadczeniami przemocy lub zaniedbania w dzieciństwie, nie potrafią sami stworzyć obrazu bezpiecznego miejsca, bo mogli go w życiu nie mieć. Terapeuta pomaga im go zbudować, a jeśli to nie wystarcza, może wykorzystać gabinet jako bezpieczne miejsce. Niekiedy odsuwa pracę z wyobrażeniami na później, aż pacjent poczuje się bezpiecznie w jego obecności.
Pacjent nie powinien wychodzić z sesji skrajnie przygnębiony, przestraszony lub rozgniewany, jeśli da się tego uniknąć, dlatego czas na uspokojenie i omówienie jest częścią pracy. Sesja przebiega zwykle tak:
- 1Wyjaśnienie zasad: terapeuta opisuje, na czym polega technika, i odpowiada na pytania pacjenta, żeby pacjent wiedział, dlaczego ta praca jest potrzebna, skoro budzi bolesne uczucia.
- 2Bezpieczne miejsce: terapeuta prosi o obraz miejsca, w którym pacjent czuje się swobodnie, co pozwala oswoić samą formę pracy, zanim pojawi się trudny materiał.
- 3Obraz z dzieciństwa: terapeuta prosi o opis tego, co pacjent widzi, w pierwszej osobie i w czasie teraźniejszym, daje minimum wskazówek i niczego nie sugeruje, żeby obraz był doświadczeniem pacjenta, a nie hipotezą terapeuty.
- 4Rozmowa po obrazie: terapeuta pyta, jakie to było doświadczenie, co znaczyły obrazy i jakie schematy się z nimi wiążą, co łączy przeżycie z nazwą schematu i z obecnymi trudnościami.
- 5Powrót do teraźniejszości: terapeuta wraca do bezpiecznego miejsca albo prosi, by pacjent rozejrzał się po gabinecie, a czasem rozmawia z nim o zwykłych planach na resztę dnia, co pomaga opaść emocjom i przejść do codzienności.
Jak terapeuta dociera do Wrażliwego Dziecka i co mu daje?
Ograniczone powtórne rodzicielstwo w pracy z wyobrażeniami polega na tym, że terapeuta wchodzi do obrazu i zwraca się do Wrażliwego Dziecka pacjenta tak, jak troskliwy rodzic. Dziecko nie zawsze od razu się zgadza, więc terapeuta posuwa się powoli, w trzech krokach.
Wrażliwe Dziecko bywa nieufne i może bać się, że terapeuta je skrzywdzi. Terapeuta rozmawia wtedy z częścią pacjenta, która chroni dziecko przed zranieniem, aż pacjent zgodzi się na kontakt. Przy bardzo ciężkich problemach może to zająć wiele sesji.
Gdy dziecko się zgodzi, terapeuta pyta, czego potrzebuje, i daje to w obrazie, jeśli pasuje to do relacji rodzica z dzieckiem, na przykład obecność albo przytulenie. Ograniczone znaczy tu, że terapeuta zostaje w granicach etyki zawodowej: nie dąży do zastąpienia pacjentowi rodzica ani do wywołania regresu do dziecięcej zależności. Ta praca jest szczególnie pomocna przy schematach z obszaru rozłączenia i odrzucenia: Opuszczenie, Nieufność/Skrzywdzenie, Deprywacja Emocjonalna i Wadliwość.
- 1Terapeuta prosi pacjenta o zgodę na wejście do obrazu i zwrócenie się bezpośrednio do Wrażliwego Dziecka.
- 2Terapeuta opiekuje się Wrażliwym Dzieckiem w obrazie.
- 3Zdrowa, dorosła część pacjenta, naśladując terapeutę, sama daje dziecku troskę, często dopiero na kolejnej sesji, gdy ta część jest silniejsza.
Czym są dialogi w wyobrażeniach i listy do rodziców?
Dialogi w wyobrażeniach to rozmowy prowadzone w myślach z osobami, które przyczyniły się do powstania schematu albo go podtrzymują, w pierwszej kolejności z rodzicem. Pacjent mówi, jakich potrzeb tamta osoba nie zaspokajała, i uczy się czuć z tego powodu gniew, żeby poczuć siłę do walki ze schematem.
Czasem terapeuta odgrywa w takim dialogu rolę rodzica i celowo mówi to, co w pacjencie budzi największy gniew, zwłaszcza gdy pacjent jest zahamowany emocjonalnie. Gniew na rodzica bywa źródłem winy, bo wydaje się zdradą. Terapeuta tłumaczy wtedy, że pacjent nie osądza rodzica jako złego człowieka, tylko czuje gniew z powodu konkretnych błędów wychowawczych. Z gniewem miesza się żal.
Wyrażanie gniewu wprost wobec rodziców w prawdziwym życiu zwykle się odradza, chyba że po dokładnym rozważeniu wszystkich argumentów razem z terapeutą. Osobna technika to list do rodzica lub innej osoby, która skrzywdziła pacjenta w dzieciństwie. Pacjent pisze go jako pracę domową, a potem czyta terapeucie na sesji. W większości przypadków odradza się wysyłanie takich listów, a jeśli pacjent mimo to chce go wysłać, razem analizuje się możliwe konsekwencje.
PsychoLogic
Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?
Co może utrudniać pracę z wyobrażeniami?
Najczęstszą przeszkodą jest unikanie schematu: obrazy są rozmyte, pojawiają się rzadko albo wcale, a pacjent wydaje się oddzielony od nich emocjonalnie. Ta praca jest bolesna, więc wielu pacjentów automatycznie i nieświadomie próbuje uniknąć bólu, i nie jest to ich wina ani brak chęci.
Najpierw terapeuta wyjaśnia, po co ta praca. Potem daje czas i zgodę na dowolny obraz, także wymyślony, kolory albo kształty. Może zaczynać od bezpiecznego miejsca i stopniowo wprowadzać coraz trudniejsze postacie, zwrócić uwagę pacjenta na doznania z ciała albo porozmawiać z tą częścią pacjenta, która chroni go przed bólem i nazywa się trybem Odłączonego Obrońcy.
Emocje w pracy z wyobrażeniami mogą zmieniać się gwałtownie. Obraz, który jeszcze przed chwilą wydawał się odległy, wywołuje nagle płacz albo gniew, i zdarza się to często.
Jak terapeuta dba o bezpieczeństwo przy wyobrażeniach trudnych wspomnień?
Przy pracy z wyobrażeniami traumatycznych wspomnień bezpieczeństwo pacjenta stawia się ponad wszystkie inne względy, a o tempie decyduje pacjent. Terapeuta może ustalić z nim sygnał przerwania ćwiczenia, na przykład podniesienie rąk. Praca może zaczynać się i kończyć w bezpiecznym miejscu, a wspomnienia przepracowuje się małymi fragmentami.
O tym, co pacjenta spotkało, terapeuta niczego nie sugeruje. Czeka, aż temat pojawi się w jego własnych słowach, ze względu na ryzyko fałszywych wspomnień. Dokładność wspomnienia nie jest oceniana, bo w terapii ważna jest treść emocjonalna obrazu. Szczegóły mogą różnić się od tego, co się wydarzyło, a ogólny temat, na przykład poczucie bycia porzuconym lub krytykowanym, jest zazwyczaj wiarygodny.
Po ćwiczeniu terapeuta daje czas na uspokojenie i omawia z pacjentem to, co się wydarzyło. U osób szczególnie wrażliwych, zwłaszcza z zaburzeniem osobowości typu borderline, istnieje ryzyko odcięcia od siebie lub otoczenia albo gwałtownego pogorszenia stanu w trakcie takiej pracy lub po jej zakończeniu. Przy bardzo silnej depresji albo dużej chwiejności emocjonalnej praca z wyobrażeniami bywa zbyt obciążająca, a wtedy możliwe jest leczenie farmakologiczne, o którym decyduje lekarz psychiatra.
Gdzie szukać pomocy, gdy wspomnienia z dzieciństwa wywołują silny ból?
Jeśli wspomnienia z dzieciństwa wywołują silny ból albo pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj na najbliższą sesję. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, dzwoń pod numer 112, a gdy takiego zagrożenia nie ma, ale myśli wracają, zadzwoń na linię 800 70 2222.
Linia 800 70 2222 działa całodobowo dla dorosłych w kryzysie. Możesz też zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć, jeśli dojazd jest bezpieczny, albo zadzwonić na całodobowy telefon zaufania 116 123. Miejsca pomocy w kryzysie psychicznym warto znać, zanim się przydadzą.
- Terapia schematów a terapia poznawcza
- Schemat w psychologii
- Schematy Younga
- Obszar rozłączenia i odrzucenia
- Osłabiona autonomia i brak dokonań
- Uszkodzone granice w terapii schematów
- Nakierowanie na innych
- Nadmierna czujność i zahamowanie
- Style radzenia sobie ze schematem
- Tryby schematów
- Jak przebiega terapia schematów?
- Skuteczność terapii schematów
- Brak zaufania w związku
- Poczucie porażki
- Potrzeba akceptacji
- Poczucie wyobcowania
- Oczekiwanie katastrofy
- Roszczeniowość
- Kwestionariusz Schematów Younga
- Toksyczni rodzice
- Prokrastynacja
- Asertywność
- Syndrom oszusta
- Toksyczna matka
- People pleaser po polsku
- Wewnętrzny krytyk
- Co to jest wewnętrzne dziecko w terapii schematów?
- Nic mi nie wystarcza
- Deprywacja emocjonalna
- Lęk przed porzuceniem
- Wyuczona bezradność
- Nadopiekuńcza matka
- Pesymizm
- Tłumienie emocji
Bibliografia
- Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2013). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Przeł. O. Waśkiewicz. Sopot: GWP, rozdz. 4 Strategie doświadczeniowe (s. 139 do 148 i 151 do 173), rozdz. 6.2 (s. 230 do 232) i rozdz. 8.2 (s. 310). Numery stron drukowane, sprawdzone po nagłówku strony.
Artykuł ma charakter edukacyjny i opisuje techniki terapii schematów według książki Younga, Klosko i Weishaar. Nie podaje ćwiczeń do samodzielnego wykonania i nie służy do samodzielnego rozpoznawania schematów ani trybów u siebie lub u kogoś bliskiego. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza.
Często zadawane pytania
Na czym polega praca z wewnętrznym dzieckiem?
Pracą z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów nazywa się techniki, w których terapeuta dociera do trybu Wrażliwego Dziecka, głównie przez wyobrażenia i dialogi w wyobraźni. Mają one pomóc poczuć schemat na poziomie emocji. Pracę prowadzi terapeuta.
Czy praca z wyobrażeniami zawsze zaczyna się od trudnych wspomnień?
Nie. Na początku pracy sesja zaczyna się i kończy obrazem bezpiecznego miejsca. Dopiero potem terapeuta przechodzi do obrazów z dzieciństwa, a na koniec sesji często wraca do bezpiecznego miejsca.
Czy obraz z dzieciństwa musi być dokładnym wspomnieniem?
Nie. W terapii ważna jest treść emocjonalna obrazu, a nie dokładność szczegółów. Terapeuta niczego nie sugeruje na temat tego, co się wydarzyło, i czeka, aż temat pojawi się w słowach pacjenta.
Co dzieje się, gdy nie widzę żadnych obrazów?
Unikanie schematu to najczęstsza przeszkoda w tej pracy i nie jest niczyją winą. Terapeuta może wyjaśnić, po co ta praca, dać czas i zgodę na dowolny obraz, także wymyślony, albo zacząć od bezpiecznego miejsca.
Czy listy do rodziców wysyła się adresatom?
W większości przypadków się tego odradza. Pacjent czyta list terapeucie na sesji. Jeśli mimo to chce go wysłać, razem analizują możliwe konsekwencje.
Czy można wykonywać takie ćwiczenia samodzielnie w domu?
Ta praca jest prowadzona przez terapeutę, który dba o tempo, pilnuje bezpieczeństwa i pomaga wrócić do teraźniejszości. U osób szczególnie wrażliwych istnieje ryzyko gwałtownych emocji oraz odcięcia od siebie, więc przed podjęciem takiej pracy warto porozmawiać z terapeutą.



