Terapia schematówArtykuł
Aktualizacja: 6 min czytania
Izabela Stanowska

Autor

Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Przy stole kilka osob rozmawia ze soba, jedna siedzi lekko odsunieta z dlonmi na kubku i patrzy w bok

Deprywacja emocjonalna: gdy nie wiesz, czego Ci brakuje

Czym jest deprywacja emocjonalna w terapii schematów?

Deprywacja emocjonalna to schemat z terapii schematów: głębokie przekonanie, że Twoja potrzeba bliskości, zrozumienia i wsparcia nie zostanie przez innych wystarczająco zaspokojona. Nazwa pochodzi z modelu terapii i nie jest rozpoznaniem medycznym, a wyróżnia się trzy rodzaje tego braku, z których każdy dotyczy innej potrzeby.

Osoby z tym schematem zgłaszają się na terapię z poczuciem samotności, goryczy albo przygnębienia, zwykle jednak nie wiedzą, skąd to się bierze. Dla wielu z nich brak zaspokojenia potrzeb wydaje się tak naturalny, że nie zauważają, iż czegoś brakuje.

Te trzy rodzaje to:

  • Pozbawienie opieki: brak uwagi, ciepła, pozytywnych uczuć i bycia obok.
  • Pozbawienie empatii: brak zrozumienia, słuchania i dzielenia się uczuciami.
  • Pozbawienie ochrony: brak siły, ukierunkowania i przewodnictwa ze strony innych ludzi.

Jak objawia się poczucie braku wsparcia na co dzień?

Deprywacja emocjonalna objawia się poczuciem samotności i niezrozumienia oraz brakiem oczekiwania, że dostaniesz troskę, zrozumienie lub wsparcie od innych, także od terapeuty. Schemat daje wrażenie bycia okradzionym z miłości, niewidzialnym albo wewnętrznie pustym oraz poczucie, że nikt nie może być dla Ciebie opoką ani przewodnikiem.

Typowe zachowania to nieproszenie bliskich o zaspokojenie potrzeb emocjonalnych, niewyrażanie potrzeby miłości czy pocieszenia, częstsze pytanie innych o ich sprawy niż mówienie o swoich i udawanie silniejszego, niż się jest. Skoro ktoś nie wierzy we wsparcie, nie prosi o nie, więc zwykle go nie dostaje.

Niewielka grupa osób z tym schematem robi coś odwrotnego: okazuje swoje potrzeby bardzo intensywnie i uskarża się na wiele dolegliwości fizycznych. Każda dolegliwość z ciała wymaga najpierw oceny lekarza.

PsychoLogic

„Zawsze silna, zawsze dla innych”: jak prosić o pomoc bez poczucia winy

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki

Dlaczego bliscy ludzie nie zawsze zmniejszają poczucie braku?

Bliscy nie zawsze zmniejszają to poczucie, bo osoby z tym schematem mogą wybierać ludzi, którzy nie potrafią lub nie chcą dawać wsparcia. Często są to osoby chłodne, wyniosłe, skoncentrowane na sobie albo same mające duże potrzeby emocjonalne, przez co prawdopodobieństwo ponownej deprywacji jest wysokie.

Wyobraź sobie partnera, który odpycha prośby o współczucie lub przytulenie. Osoba z tym schematem może zareagować gniewem, częściowo uzasadnionym, a częściowo przesadnym. Gniew oddala partnera jeszcze bardziej, a jego dystans napędza schemat. Powstaje błędne koło.

Inni zamiast tego stronią od bliskich relacji albo stają się bardzo wymagający i reagują gniewem, gdy ich potrzeby nie zostają zaspokojone. Takie sposoby reagowania na schemat nazywa się w terapii schematów stylami radzenia sobie.

Skąd się bierze deprywacja emocjonalna?

Deprywacja emocjonalna wiąże się z chłodem emocjonalnym w domu rodzinnym. Dziecko ma wtedy za mało dobrych doświadczeń, bo brakuje stabilności, zrozumienia lub miłości, ale o powstaniu schematu współdecyduje też temperament dziecka, więc rozpoznanie takiego domu w opisie własnego dzieciństwa nie dowodzi, że masz ten schemat.

Wyobraź sobie dom, w którym rodzice zaspokajali wszystkie potrzeby fizyczne dziecka, ale nie otaczali go troską ani nie próbowali go zrozumieć. W takim domu może powstać ten schemat. Dziecko emocjonalnie chłodnych rodziców nie musi samo stać się chłodne, bo identyfikuje się z rodzicami wybiórczo.

Co z deprywacją emocjonalną robi terapia schematów?

Jednym z głównych celów terapii schematów przy deprywacji emocjonalnej jest uświadomienie sobie własnych potrzeb emocjonalnych i zaakceptowanie, że są naturalne i zdrowe, bo opieki, empatii i ochrony potrzebuje każde dziecko, ale także każdy dorosły. Drugi cel to nauka wybierania odpowiednich ludzi i proszenia ich o to, czego się potrzebuje.

Pomocne jest dostrzeżenie związku między samotnością, objawami z ciała a brakiem troski. Objawy z ciała wymagają jednak najpierw oceny lekarskiej.

Nie chodzi o to, że inni ludzie są z natury skąpi w uczuciach. Pacjenci nauczyli się zachowań, które prowadzą do wyboru osób niezdolnych do dawania albo zniechęcają te, które mogłyby dać więcej.

Poziom pracyNa czym polega przy deprywacji emocjonalnej
Relacja z terapeutąTerapeuta stwarza atmosferę troski, uwagi i przewodnictwa, co nazywa się ograniczonym powtórnym rodzicielstwem. Relacja z terapeutą bywa pierwszą przestrzenią, w której pacjent pozwala komuś okazywać sobie troskę i zrozumienie. Pacjent uczy się też znosić pewien stopień deprywacji i doceniać opiekę, której doświadcza.
Praca nad myślamiUczenie się widzenia deprywacji jako kontinuum: ktoś może dawać mniej, niż potrzebujesz, a mimo to nadal troszczyć się o Ciebie. Rozpoznawanie, jakie potrzeby emocjonalne w obecnych relacjach pozostają niezaspokojone.
Praca z wyobraźniąPraca z wyobrażeniami, prowadzona przez terapeutę, w której wraca się do dziecięcej części siebie i uczy rozpoznawać jej potrzeby.
Zmiana zachowańWybieranie troskliwych partnerów i przyjaciół, proszenie wprost o zaspokojenie potrzeb, przyjmowanie opieki zamiast jej odrzucania oraz rezygnacja z przesadnego gniewu i wycofywania się przy niewielkiej deprywacji.

Gdzie szukać pomocy, gdy brak wsparcia przeradza się w kryzys?

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, dzwoń tylko pod 112, a gdy takiego zagrożenia nie ma, ale myśli wracają, zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 albo pod 116 123 lub zgłoś się na SOR czy do izby przyjęć, jeśli dojazd jest bezpieczny.

Jeśli samotność i poczucie braku wsparcia utrzymują się i utrudniają życie, warto porozmawiać z psychologiem lub psychoterapeutą. Bliska osoba nie zastępuje pomocy profesjonalnej.

Bibliografia

  1. Young J. E., Klosko J. S., Weishaar M. E. (2013), Terapia schematów. Przewodnik praktyka, przeł. O. Waśkiewicz, Sopot: GWP, rozdz. 1.3 (s. 26-27), 1.5 (s. 29-32), 1.6 (tabela 1.1 s. 33; obszar I s. 37-38; przypadek s. 43), 7.1.3 Deprywacja Emocjonalna (s. 246-250)

Tekst ma charakter edukacyjny. Opisuje schemat Deprywacja Emocjonalna z modelu terapii schematów i nie służy do samodzielnego przypisywania sobie schematu ani nie jest rozpoznaniem medycznym. Dolegliwości z ciała wymagają najpierw oceny lekarskiej. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza.

Często zadawane pytania

Czym jest deprywacja emocjonalna?

Schemat Deprywacja Emocjonalna z terapii schematów to przekonanie, że potrzeba wsparcia emocjonalnego od innych ludzi nie zostanie w wystarczającym stopniu zaspokojona. Wyróżnia się trzy rodzaje tego braku. Nazwa pochodzi z modelu terapii i nie jest rozpoznaniem medycznym.

Jakie są 3 rodzaje deprywacji emocjonalnej?

Pozbawienie opieki to brak uwagi i ciepła. Pozbawienie empatii to brak zrozumienia i słuchania. Pozbawienie ochrony to brak siły i przewodnictwa ze strony innych.

Skąd bierze się deprywacja emocjonalna?

Łączy się ją z chłodem emocjonalnym w domu rodzinnym, a o powstaniu schematu współdecyduje też temperament dziecka. Rozpoznanie takiego domu w opisie nie dowodzi, że masz ten schemat.

Czy deprywacja emocjonalna wpływa na wybór partnera?

Typowa jest skłonność do wybierania bliskich, którzy nie potrafią lub nie chcą udzielać się emocjonalnie. Zwiększa to prawdopodobieństwo, że deprywacja się powtórzy. Nie dotyczy to wszystkich osób z tym schematem, a czy dotyczy Ciebie, ocenia się w rozmowie z psychologiem lub psychoterapeutą.

Czy deprywacja emocjonalna to to samo co samotność?

Nie. W terapii schematów deprywacja emocjonalna to trwałe przekonanie, że potrzeby emocjonalne nie zostaną zaspokojone, a poczucie samotności należy do typowych przeżyć osób z tym schematem.

Jak terapia schematów pracuje z deprywacją emocjonalną?

Cele terapii to uświadomienie sobie własnych potrzeb emocjonalnych, wybieranie troskliwych ludzi i proszenie ich wprost o wsparcie. Ważną rolę ma relacja z terapeutą, który tworzy atmosferę troski i uwagi. Wyniku u konkretnej osoby nie da się obiecać.

Izabela Stanowska

mgr Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Doświadczenie zbierałam w placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi, w centrum medycznym i na oddziale dziennym. Dziś pracuję też z ADHD i spektrum autyzmu.

Zobacz profil