- Baza wiedzy
- Osłabiona autonomia i brak dokonań: obszar schematów

Autor
Magdalena Pliżga-Szwajgier
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
Osłabiona autonomia i brak dokonań: obszar schematów
Spis treści
Czym jest osłabiona autonomia w terapii schematów?
Osłabiona autonomia i brak dokonań to drugi z pięciu obszarów schematów w terapii schematów. Obejmuje schematy dotyczące wiary we własną zdolność do separacji, przetrwania, niezależnego funkcjonowania lub skutecznego działania. Autonomia oznacza tu samodzielność wobec rodziny pochodzenia, czyli umiejętność oddzielenia się od niej i życia na poziomie zbliżonym do rówieśników.
Schemat to utrwalony wzorzec myślenia o sobie i świecie, który powstał we wczesnym życiu i wraca w dorosłości. Obszar jest jednym z pięciu, na które dzieli się 18 schematów.
Jaki dom sprzyja osłabionej autonomii?
Typowy dom dla tego obszaru jest uwikłany emocjonalnie, nadopiekuńczy albo nie wspiera samodzielności dziecka. Rodzice robili za dziecko bardzo wiele i przesadnie je chronili albo, znacznie rzadziej, prawie nie otaczali go troską. Obie skrajności prowadzą do problemów z autonomią.
Rodzice często podważali wiarę dziecka w siebie i nie wzmacniali go, gdy radziło sobie samodzielnie poza domem. To, czy dom zostawi ślad w postaci schematu, zależy także od temperamentu dziecka, więc ten sam dom nie daje u każdego tego samego efektu.
Które cztery schematy należą do tego obszaru?
Do obszaru osłabionej autonomii należą cztery schematy: Zależność/Niekompetencja, Podatność na Zranienie lub Zachorowanie, Uwikłanie Emocjonalne/Nie w Pełni Rozwinięte Ja oraz Porażka. Jedna osoba może mieć kilka schematów naraz, także z różnych obszarów. Które z nich Cię dotyczą, ustala się w rozmowie ze specjalistą.
Każdy z tych schematów wygląda inaczej w codzienności:
- Zależność/Niekompetencja to przekonanie, że bez znaczącej pomocy innych nie poradzisz sobie z codziennymi obowiązkami, często widoczne jako bezradność.
- Podatność na Zranienie lub Zachorowanie to przesadny lęk, że w każdej chwili wydarzy się katastrofa zdrowotna, emocjonalna lub zewnętrzna, której nie potrafisz zapobiec.
- Uwikłanie Emocjonalne/Nie w Pełni Rozwinięte Ja to nadmierna bliskość z ważną osobą, często z rodzicem, kosztem własnej tożsamości.
- Porażka to przekonanie, że w porównaniu z otoczeniem poniosło się klęskę lub jest się niekompetentnym w obszarach osiągnięć, takich jak nauka, praca czy sport.
Co łączy terapię przy schematach tego obszaru?
Przy większości schematów z tego obszaru terapia opiera się na pracy nad przekonaniami i stopniowej zmianie zachowań: pacjent wykonuje między sesjami kolejne, coraz trudniejsze zadania. Szczegóły metod, w tym rola relacji z terapeutą, różnią się między schematami.
Osoba, która wierzy, że sobie nie poradzi, zaczyna od małego, wykonalnego kroku, na przykład załatwienia jednej sprawy bez pomocy, i dopiero potem bierze trudniejsze. Każde udane zadanie osłabia przekonanie o własnej niekompetencji. Taka praca jest jednym z elementów terapii schematów.
Gdzie szukać pomocy, gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia?
Jeśli Twoje życie jest w bezpośrednim zagrożeniu, dzwoń pod numer 112. Gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, ale takiego zagrożenia nie ma, możesz zadzwonić na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 albo, gdy dojazd jest bezpieczny, zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć. Całodobowo działa też telefon zaufania 116 123.
- Terapia schematów a terapia poznawcza
- Schemat w psychologii
- Schematy Younga
- Obszar rozłączenia i odrzucenia
- Uszkodzone granice w terapii schematów
- Nakierowanie na innych
- Nadmierna czujność i zahamowanie
- Style radzenia sobie ze schematem
- Tryby schematów
- Jak przebiega terapia schematów?
- Skuteczność terapii schematów
- Brak zaufania w związku
- Poczucie porażki
- Potrzeba akceptacji
- Poczucie wyobcowania
- Oczekiwanie katastrofy
- Roszczeniowość
- Praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów
- Kwestionariusz Schematów Younga
- Toksyczni rodzice
- Prokrastynacja
- Asertywność
- Syndrom oszusta
- Toksyczna matka
- People pleaser po polsku
- Wewnętrzny krytyk
- Co to jest wewnętrzne dziecko w terapii schematów?
- Nic mi nie wystarcza
- Deprywacja emocjonalna
- Lęk przed porzuceniem
- Wyuczona bezradność
- Nadopiekuńcza matka
- Pesymizm
- Tłumienie emocji
Bibliografia
- Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2013). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Przeł. O. Waśkiewicz. Sopot: GWP, rozdz. 1.5 (s. 29 do 32), 1.6 (s. 34 i 38 do 39), 4.2 (s. 155) oraz 7.2 (s. 256 do 270). Numery stron drukowane, sprawdzone po nagłówku strony.
Artykuł ma charakter edukacyjny i opisuje obszar schematów według książki Younga, Klosko i Weishaar. Nie służy do samodzielnego rozpoznawania schematów u siebie lub u kogoś bliskiego ani nie jest rozpoznaniem medycznym. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza.
Często zadawane pytania
Czym jest osłabiona autonomia i brak dokonań?
To nazwa drugiego z pięciu obszarów schematów w terapii schematów. Obejmuje cztery schematy związane z wiarą we własną zdolność do niezależnego funkcjonowania i skutecznego działania. Jest to pojęcie z terapii schematów, a nie rozpoznanie medyczne.
Czy trzeba mieć wszystkie cztery schematy z tego obszaru?
Nie. To cztery osobne schematy, a jedna osoba może mieć kilka naraz, także z różnych obszarów. Które z nich Cię dotyczą, ustala się w rozmowie ze specjalistą.
Czy nadopiekuńczy dom zawsze prowadzi do tych schematów?
Nie. Wpływ domu zależy także od temperamentu dziecka, a skrajne środowisko albo skrajny temperament mogą przeważyć jedno nad drugim. Opis typowego domu nie rozstrzyga więc, czy schemat u danej osoby powstał.
Czy da się samemu ustalić, który schemat mnie dotyczy?
Nie na podstawie opisu. Ocenę prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne należy do lekarza.



