Terapia schematówArtykuł
Aktualizacja: 4 min czytania
Magdalena Pliżga-Szwajgier

Autor

Magdalena Pliżga-Szwajgier

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Osoba siedzi w kurtce na brzegu kanapy z telefonem w dloni i patrzy w strone drzwi, obok na wieszaku druga kurtka

Lęk przed porzuceniem: czym jest schemat Opuszczenia, skąd się bierze i co zmienia terapia

Czym jest lęk przed porzuceniem, a czym schemat Opuszczenia?

Lęk przed porzuceniem to stałe oczekiwanie, że ważna osoba odejdzie, zachoruje, umrze albo nagle zniknie z Twojego życia. W terapii schematów najbliższy jest mu schemat Opuszczenie/Niestabilność Więzi, czyli trwały wzorzec, w którym bliskich postrzega się jako niestabilnych, nieprzewidywalnych i takich, na których nie można polegać.

Wzorzec otwiera listę osiemnastu schematów. Ważne osoby bywają w nim widziane jako obecne tylko sporadycznie albo takie, które wkrótce mogą umrzeć lub porzucić kogoś dla kogoś lepszego. Łatwo go pomylić z nieufnością: tam człowiek spodziewa się, że inni będą go ranić, krzywdzić i oszukiwać, a tu, że bliscy znikną z jego życia.

Jak lęk przed porzuceniem objawia się na co dzień?

Osoby ze schematem Opuszczenia nieustannie spodziewają się, że stracą najbliższych: że ci odejdą do kogoś innego, zachorują, umrą albo zachowają się nieprzewidywalnie. Żyją w ciągłym strachu i czujnie wypatrują najmniejszych oznak, że ktoś chce odejść, a niektóre martwią się nawet wtedy, gdy bliska osoba wychodzi tylko na chwilę.

Typowe emocje to chroniczny lęk przed stratą, smutek i przygnębienie po stracie prawdziwej lub tylko wyobrażonej oraz gniew na tych, którzy odeszli. Próbując nie dopuścić do odejścia, osoby te kurczowo trzymają się bliskich, kontrolują ich, oskarżają o to, że odeszli, bywają zazdrosne.

Inni robią coś odwrotnego i unikają bliskich relacji, żeby nie przeżyć straty, którą uważają za nieuchronną. Pewien pacjent, zapytany, dlaczego nie angażuje się w związek z kobietą, którą kocha, odpowiedział pytaniem: a jeśli ona umrze? Schemat sam się podtrzymuje, bo wybierane są zazwyczaj nieosiągalne lub niezaangażowane osoby, do których czuje się silny pociąg. Czepianie się bliskich i unikanie bliskości to różne style radzenia sobie ze schematem.

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki

Skąd się bierze schemat Opuszczenia?

Schemat Opuszczenia wyrasta z niezaspokojonej potrzeby bezpiecznego przywiązania. Zwykle łączy się z domem, w którym ważne osoby, najczęściej członkowie rodziny, miewały wybuchy złości, były nieprzewidywalne albo obecne tylko sporadycznie, a o powstaniu schematu współdecyduje też temperament dziecka.

Bowlby wiązał nadmierny lęk separacyjny ze stratą rodzica albo wielokrotnie powtarzanymi groźbami porzucenia. Schemat należy do obszaru Rozłączenie i odrzucenie, czyli do schematów wyrastających z niezaspokojonej potrzeby bezpiecznej więzi.

Co robi z lękiem przed porzuceniem terapia schematów?

Terapia schematów ma przy schemacie Opuszczenia pomóc w wykształceniu realistycznych oczekiwań co do stabilności relacji. U osób, u których schemat udało się uleczyć, pojawia się mniej zamartwiania się, że bliscy nagle znikną, rzadsze wyolbrzymianie zachowań innych jako chęci odejścia i możliwość dłuższego bycia samemu bez przygnębienia.

Rozstania w samej terapii, na przykład koniec sesji, urlop terapeuty albo zmiana godziny, często uruchamiają schemat. Autorzy widzą w tym okazję do pracy: terapeuta okazuje zrozumienie dla strachu i podkreśla, że więź nie ustaje, gdy są oddzieleni. Uzdrawianie schematu bywa trudne i długotrwałe, a przebieg terapii schematów składa się z kilku rodzajów pracy.

Rodzaj pracyNa czym polega przy schemacie Opuszczenia
Relacja z terapeutąIm silniejszy schemat, tym ważniejsza jest relacja z terapeutą. Terapeuta pomaga pacjentowi zaakceptować swoje wyjazdy, urlopy i inną niedostępność bez katastrofizowania i bez przesadnych reakcji. Pomaga też znaleźć stabilną osobę, która przejmie rolę głównego oparcia, żeby pacjent nie uzależnił się od terapeuty.
Praca nad myślamiZmiana przekonania, że wszyscy ostatecznie odejdą, umrą lub zachowają się nieprzewidywalnie. Nauka, by nie dramatyzować przy tymczasowej rozłące, i przyjęcie, że inni mają prawo do granic i prywatnej przestrzeni.
Praca z wyobraźniąPacjent wraca w wyobrażeniu do doświadczeń opuszczenia albo do niestabilnego rodzica. Terapeuta wchodzi do obrazu jako stabilna postać, wyraża gniew na rodzica, który zachował się nieodpowiedzialnie, i pociesza dziecko, które zostało opuszczone. Potem to samo robi pacjent jako dorosły.
Zmiana zachowańWybieranie partnerów gotowych się zaangażować, rezygnacja z odpychania ich zazdrością, zaborczością, gniewem i kontrolą, stopniowe przyzwyczajanie się do samotności oraz szybsze kończenie niestabilnych relacji.

Gdzie szukać pomocy, gdy lęk przed porzuceniem staje się kryzysem?

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112. Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, ale bezpośredniego zagrożenia nie ma, zgłoś się na izbę przyjęć lub SOR albo zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 dla dorosłych.

Całodobowo działa też telefon zaufania 116 123. Bliska osoba nie zastępuje pomocy profesjonalnej. Przy kryzysie psychicznym liczy się szybki kontakt z kimś, kto może pomóc od razu.

Bibliografia

  1. Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2013). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Przeł. O. Waśkiewicz. Sopot: GWP, rozdz. 1.3.2 (s. 26 do 27), 1.4 (s. 27), 1.5 (s. 29 do 32), 1.6 (s. 33 i 37 do 38), 1.12 (s. 69), 1.13.3 (s. 80 do 81, teoria przywiązania Bowlby’ego w relacji autorów), 1.9 (s. 55) oraz 7.1 (s. 237 do 241).

Artykuł ma charakter edukacyjny i opisuje schemat Opuszczenie/Niestabilność Więzi według książki Younga, Klosko i Weishaar. Nie służy do samodzielnego rozpoznawania schematów u siebie lub u kogoś bliskiego. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza.

Często zadawane pytania

Czym jest lęk przed porzuceniem?

To stałe oczekiwanie, że ważna osoba odejdzie, zachoruje, umrze albo zniknie z życia. W terapii schematów najbliższy jest mu schemat Opuszczenie/Niestabilność Więzi.

Co to jest schemat Opuszczenia?

Opuszczenie/Niestabilność Więzi otwiera listę osiemnastu schematów. To trwały wzorzec: ważne osoby postrzega się jako niestabilne, takie, na których nie można polegać.

Skąd bierze się lęk przed porzuceniem?

Schemat Opuszczenia wiąże się z niezaspokojoną potrzebą bezpiecznego przywiązania i z domem, w którym brakowało stabilności. O powstaniu schematu współdecyduje też temperament dziecka.

Dlaczego przyciągają mnie osoby, które nie chcą się angażować?

Osoby ze schematem Opuszczenia wybierają zazwyczaj niestabilnych partnerów: nieosiągalnych lub niezaangażowanych. Czują do nich silny pociąg, nazywany chemią. Takie relacje potwierdzają obawę przed odejściem, więc podtrzymują schemat.

Czy przerwy w terapii i urlop terapeuty nasilają ten lęk?

Rozstania w terapii, na przykład koniec sesji, urlop terapeuty albo zmiana godziny spotkania, mogą uruchomić schemat Opuszczenia i wywołać strach lub gniew. Takie chwile są okazją do pracy.

Czy terapia pomaga poczuć się bezpieczniej w bliskich relacjach?

Cele terapii to bardziej realistyczne oczekiwania co do trwałości relacji i mniej katastrofizowania przy rozłące. Proces uzdrawiania schematu bywa trudny i długotrwały.

Magdalena Pliżga-Szwajgier

mgr Magdalena Pliżga-Szwajgier

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Obok terapii indywidualnej jako jedyna w zespole prowadzę terapię rodzinną. Jestem też trenerką Treningu Umiejętności Społecznych.

Zobacz profil