- Baza wiedzy
- Potrzeba akceptacji: gdy cudza aprobata waży więcej niż Ty

Autor
Paula Kozaczuk
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
- Jak wygląda ciągła potrzeba akceptacji od środka?
- Dlaczego samo zauważenie tego wzorca nie wystarcza?
- Skąd bierze się potrzeba cudzej aprobaty?
- Jak ludzie radzą sobie z potrzebą akceptacji: podporządkowanie, unikanie, kompensacja?
- Czym potrzeba akceptacji różni się od podporządkowania się i samopoświęcenia?
- Jak terapia pomaga w potrzebie akceptacji?
- Co możesz zrobić sam i gdzie kończy się praca własna?
- Kiedy z potrzebą akceptacji warto zgłosić się do specjalisty?
- Bibliografia
- Często zadawane pytania
Potrzeba akceptacji: gdy cudza aprobata waży więcej niż Ty
Spis treści
- 01Jak wygląda ciągła potrzeba akceptacji od środka?
- 02Dlaczego samo zauważenie tego wzorca nie wystarcza?
- 03Skąd bierze się potrzeba cudzej aprobaty?
- 04Jak ludzie radzą sobie z potrzebą akceptacji: podporządkowanie, unikanie, kompensacja?
- 05Czym potrzeba akceptacji różni się od podporządkowania się i samopoświęcenia?
- 06Jak terapia pomaga w potrzebie akceptacji?
- 07Co możesz zrobić sam i gdzie kończy się praca własna?
- 08Kiedy z potrzebą akceptacji warto zgłosić się do specjalisty?
- 09Bibliografia
- 10Często zadawane pytania
Jak wygląda ciągła potrzeba akceptacji od środka?
Od środka to nieustanne sprawdzanie, jak wypadasz w oczach innych, zanim zdążysz sprawdzić, czego sama lub sam chcesz. Zanim odpowiesz na pytanie, patrzysz, jakiej odpowiedzi się po Tobie spodziewają. Pochwała podnosi na duchu na chwilę, a potem znika, więc szukasz kolejnej.
Krytyka, nawet drobna, potrafi zepsuć resztę dnia. Jedna niechętna mina psuje wieczór, a odrzucenie boli dużo bardziej niż kogoś bez tego wzorca.
Bywa, że dbasz o wygląd, osiągnięcia albo pozycję nie dlatego, że sprawiają Ci przyjemność, tylko dlatego, że przynoszą podziw. Kierujesz rozmowę tak, żeby wypadła okazja pochwalenia się czymś, z czego jesteś dumna lub dumny. Innym razem dopasowujesz się do grupy tak mocno, że trudno rozpoznać, gdzie kończy się Twoje zdanie, a zaczyna cudze.
Z boku to bywa niewidoczne, bo często wyglądasz na osobę pewną siebie, towarzyską, lubianą. W środku codziennie zdajesz egzamin, którego nikt oficjalnie nie ogłosił.
Dlaczego samo zauważenie tego wzorca nie wystarcza?
Samo zauważenie potrzeby akceptacji nie zmienia tego, skąd bierzesz poczucie własnej wartości, bo schemat to nie jedno błędne przekonanie, tylko trwała struktura: przekonania, emocje, wspomnienia i doznania cielesne dotyczące siebie i relacji z innymi, ukształtowane zwykle w dzieciństwie.
Terapia schematów nazywa go Poszukiwaniem Akceptacji i Uznania i opisuje jako przesadne dążenie do uznania, szacunku lub uwagi innych albo dopasowania się do nich kosztem wykształcenia silnego, autentycznego Ja. Czasem obejmuje też nadmierne przywiązanie do pozycji społecznej, wyglądu, pieniędzy lub osiągnięć, traktowanych jako sposób na zdobycie podziwu, nie jako cel sam w sobie.
Efektem bywają decyzje życiowe bez satysfakcji, bo służą cudzej ocenie, a nie Twoim potrzebom. Wzorzec wraca przy każdej okazji zdobycia czyjegoś uznania, nawet gdy już wiesz, że nie musisz go zdobywać. Dlatego sama wiedza o tym, jak działa, nie wystarcza.
PsychoLogic
„Co oni sobie pomyślą?”: ile kosztuje Cię życie pod cudzą ocenę
Ten sam temat w podcaście PsychoLogic
Skąd bierze się potrzeba cudzej aprobaty?
Może z domu, w którym akceptacja zależała od dopasowania do oczekiwań rodzica, ale równie dobrze z rodziny kochającej, tylko nadmiernie skupionej na zewnętrznych pozorach. W obu przypadkach dziecko uczy się, że miłość i uwagę trzeba zdobyć, a nie że przysługują mu po prostu.
W terapii schematów ten schemat należy do obszaru nakierowania na innych, razem z Podporządkowaniem się i Samopoświęceniem. Rodzina działa tu zwykle na zasadzie warunkowej akceptacji: dziecko musi stłumić ważne części siebie, żeby zyskać miłość. Takie domy często wyżej cenią potrzeby rodziców niż dziecka, choćby ich pragnienie wysokiej pozycji towarzyskiej.
Rodzice bywają przy tym kochający i zaangażowani, więc dziecko czuje się kochane, ale nie wykształca stabilnego poczucia siebie, niezależnego od cudzej oceny. Nie ma swobody wyrażania prawdziwych potrzeb i emocji, jednej z pięciu podstawowych potrzeb emocjonalnych, więc uczy się działać pod publiczność. Otoczenie później się zmienia, ale odruch może pozostać.
Schemat bywa też formą kompensacji głębszego schematu, na przykład Wadliwości/Wstydu, Deprywacji Emocjonalnej lub Izolacji Społecznej. Nie zawsze jednak. Część osób szuka uznania dlatego, że dokładnie tego uczyło ich najbliższe otoczenie. Ulga po cudzej aprobacie jest krótkotrwała, więc człowiek szuka kolejnej.
Jak ludzie radzą sobie z potrzebą akceptacji: podporządkowanie, unikanie, kompensacja?
Na potrzebę akceptacji można reagować trzema sposobami, a to, który się uruchamia, zależy od sytuacji. Styl radzenia sobie to względnie trwała skłonność, a nie pojedyncza reakcja. Większość osób miesza style: raz poddaje się schematowi, raz go unika, a niekiedy nadmiernie kompensuje.
Podporządkowanie to przyjęcie schematu jako zasady gry. Kolejna pochwała działa jak paliwo, a bez niej trudniej funkcjonować. Unikanie to trzymanie dystansu od bliskości, żeby nie ryzykować rozczarowania, co nie sprawia, że przestajesz potrzebować uznania ważnych dla siebie ludzi. Nadmierna kompensacja wygląda z pozoru najmniej podobnie, ale to wciąż ten sam schemat, działający na przekór sobie.
- Przy podporządkowaniu osoba stara się imponować innym, licząc, że podziw przełoży się na poczucie własnej wartości.
- Przy unikaniu omija ludzi, których akceptacji najbardziej pragnie, żeby nie ryzykować rozczarowania.
- Przy nadmiernej kompensacji usilnie prowokuje cudzą dezaprobatę albo, przeciwnie, pozostaje w cieniu.
Czym potrzeba akceptacji różni się od podporządkowania się i samopoświęcenia?
Najbliżej jej do dwóch schematów z tego samego obszaru, a różnicę widać w motywie, nie w zachowaniu: przy Podporządkowaniu się ustępujesz ze strachu przed karą lub porzuceniem, przy Samopoświęceniu dajesz z troski o kogoś innego, a tu chodzi o samą aprobatę, podziw i miejsce w grupie.
Przy Podporządkowaniu się ustępujesz z obawy przed karą, zemstą albo porzuceniem, jeśli postawisz na swoim. Spośród porównywanych schematów tylko ono opiera się na strachu. Samopoświęcenie to dawanie z siebie, żeby oszczędzić komuś bólu albo dlatego, że druga strona wydaje się słabsza i bardziej potrzebująca.
Blisko jest też do Nadmiernych Wymagań, mimo że dziecięce źródła obu bywają podobne. Przy Nadmiernych Wymaganiach realizujesz zinternalizowane standardy, a przy Poszukiwaniu Akceptacji dążysz do pozytywnej oceny z zewnątrz. Jedno pochodzi z wnętrza, drugie czeka na cudzy werdykt.
Jest też Roszczeniowość/Wielkościowość, gdzie celem bywa władza lub kontrola, nie aprobata. Osoba roszczeniowa chce czuć się lepsza od innych, a poszukująca uznania chce być zauważona i podziwiana. Z zewnątrz obie potrafią wyglądać podobnie, na przykład przechwalać się osiągnięciami.
„Potrzeba akceptacji” to określenie z języka codziennego, a nie termin kliniczny, i sama fraza niczego nie przesądza. Liczy się nasilenie, motyw i wpływ na życie. To samo zachowanie bywa też u dwóch osób inaczej uzasadnione, więc rozpoznanie się w tych opisach nie jest diagnozą.
PsychoLogic
Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?
Jak terapia pomaga w potrzebie akceptacji?
Terapia dąży do tego, byś zaczęła lub zaczął wierzyć, że masz autentyczne Ja, niezależne od tego zbudowanego na szukaniu aprobaty. Przesuwa uwagę z tego, co myślą o Tobie inni, na to, kim jesteś i co cenisz, bo cudza aprobata daje tylko chwilową gratyfikację.
Wielu pacjentów z tym schematem nie wie nawet, jakie są ich naturalne skłonności, więc praca zaczyna się od tego pytania. W warstwie poznawczej pomaga porównanie zalet i wad trzymania się wzorca: co zyskujesz, a co tracisz, gdy przez lata koncentrujesz się na pieniądzach, wyglądzie albo popularności zamiast na tym, czego chcesz. Można wyobrazić sobie kogoś, kto całe życie piął się po drabinie uznania, a u kresu odkrywa, że to, co brał za wznoszenie się, było czymś przeciwnym.
Ćwiczenia z wyobrażeniami prowadzą do sytuacji z dzieciństwa, w których najbardziej zależało Ci na cudzej aprobacie. Nazywasz, czego wtedy potrzebowałaś lub potrzebowałeś, i docierasz do złości na rodzica, który uczył zabiegać o aprobatę zamiast być sobą, oraz do żalu za dzieciństwem spędzonym na tej pogoni.
Na poziomie zachowań częściej działasz zgodnie z własnymi skłonnościami, nawet drobnymi, i obserwujesz, co się dzieje. Uczysz się też znosić cudzą dezaprobatę: sprawdzasz, co się stanie, gdy ktoś Cię nie pochwali, i konfrontujesz to z własnymi przewidywaniami. To stopniowe odstawianie nawyku szukania uznania, z całym dyskomfortem odstawiania.
Ten sam wzorzec łatwo powtarza się w relacji z terapeutą: zabiegasz o jego uznanie zamiast o szczerość. Dobry terapeuta zwraca na to uwagę wprost. Celem nie jest wygaszenie potrzeby uznania do zera, bo w rozsądnej mierze bywa zdrowa i cenna, tylko odzyskanie równowagi między nią a życiem zgodnym z sobą.
Co możesz zrobić sam i gdzie kończy się praca własna?
Zanim odpowiesz na cudzą prośbę czy uwagę, zapytaj siebie, czy to, co zaraz zrobisz, wynika z tego, czego chcesz, czy z tego, jak chcesz wypaść. Zauważanie tej różnicy niczego nie zmienia od razu, ale uczy odróżniać jeden impuls od drugiego.
Zapisuj sytuacje, w których szczególnie mocno zależało Ci na cudzej reakcji, i sprawdzaj po fakcie, co Cię do tego pchnęło. Pomaga też eksperymentowanie z drobnymi decyzjami bez pytania nikogo o zdanie: co zjesz, jak spędzisz wolny wieczór, w co się ubierzesz. Chodzi o to, by poczuć, czego chcesz, zanim sprawdzisz, co powie ktoś inny.
Pod spodem czeka trudniejsze pytanie: kim jesteś, kiedy nikt Cię nie ocenia. Bywa cięższe, niż brzmi, zwłaszcza gdy przez lata budowałaś lub budowałeś odpowiedź na cudzych reakcjach. Silny lub trudny do opanowania niepokój albo poczucie pustki lepiej omówić z psychoterapeutą.
Kiedy z potrzebą akceptacji warto zgłosić się do specjalisty?
Warto zgłosić się do psychologa lub psychoterapeuty, gdy potrzeba akceptacji rządzi Twoimi decyzjami częściej, niż byś chciała lub chciał. Sygnałem bywa też trudność ze wskazaniem, czego sama lub sam chcesz, niezależnie od oczekiwań innych, oraz poczucie, że wartość zależy wyłącznie od cudzych reakcji.
Nie musisz mieć gotowej nazwy schematu. Wystarczy jedna sytuacja, w której zauważyłaś lub zauważyłeś, że znowu robisz coś pod publiczność, a nie dla siebie.
- Terapia schematów a terapia poznawcza
- Schemat w psychologii
- Schematy Younga
- Obszar rozłączenia i odrzucenia
- Osłabiona autonomia i brak dokonań
- Uszkodzone granice w terapii schematów
- Nakierowanie na innych
- Nadmierna czujność i zahamowanie
- Style radzenia sobie ze schematem
- Tryby schematów
- Jak przebiega terapia schematów?
- Skuteczność terapii schematów
- Brak zaufania w związku
- Poczucie porażki
- Poczucie wyobcowania
- Oczekiwanie katastrofy
- Roszczeniowość
- Praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów
- Kwestionariusz Schematów Younga
- Toksyczni rodzice
- Prokrastynacja
- Asertywność
- Syndrom oszusta
- Toksyczna matka
- People pleaser po polsku
- Wewnętrzny krytyk
- Co to jest wewnętrzne dziecko w terapii schematów?
- Nic mi nie wystarcza
- Deprywacja emocjonalna
- Lęk przed porzuceniem
- Wyuczona bezradność
- Nadopiekuńcza matka
- Pesymizm
- Tłumienie emocji
Bibliografia
- Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2013). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Przeł. O. Waśkiewicz. Sopot: GWP, rozdz. 1.5, 1.6, 1.10 i 7.4.
Często zadawane pytania
Czym jest potrzeba akceptacji?
To określenie z języka codziennego, nie rozpoznanie kliniczne. Opisuje silne pragnienie, żeby inni Cię lubili, chwalili albo podziwiali. W ujęciu terapii schematów bywa jednym z przejawów Poszukiwania Akceptacji i Uznania, choć podobne pragnienie w mniejszym natężeniu zdarza się też osobom bez żadnego schematu.
Czym różni się ten schemat od Podporządkowania się?
Przy Podporządkowaniu się ustępujesz z obawy przed karą, zemstą albo porzuceniem. Przy Poszukiwaniu Akceptacji i Uznania nie chodzi o strach, tylko o to, że sama aprobata jest tym, czego pragniesz. Spośród porównywanych schematów tylko Podporządkowanie się opiera się na strachu.
Czym różni się od Samopoświęcenia?
Przy Samopoświęceniu dajesz z siebie, żeby oszczędzić komuś bólu albo dlatego, że postrzegasz go jako słabszego. Przy Poszukiwaniu Akceptacji i Uznania motywem nie jest troska o drugą osobę, tylko chęć zdobycia podziwu, pochwały albo miejsca w grupie. Z zewnątrz oba potrafią wyglądać podobnie.
Czy nad tym schematem da się pracować w terapii?
Tak. Autorzy terapii schematów piszą na podstawie doświadczenia klinicznego, że celem nie jest wygaszenie potrzeby uznania do zera, tylko przywrócenie jej rozsądnych proporcji względem reszty życia. Praca obejmuje rozpoznanie własnych potrzeb, naukę znoszenia cudzej dezaprobaty i uważną relację z terapeutą.



