- Baza wiedzy
- Tłumienie emocji: czym jest, skąd się bierze i co zmienia terapia schematów

Autor
Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
- Czym jest tłumienie emocji w terapii schematów?
- Jak wygląda życie osoby, która tłumi uczucia?
- Skąd bierze się tłumienie emocji?
- Dlaczego tak trudno przestać tłumić emocje?
- Jak tłumienie emocji wpływa na związek?
- Co zmienia terapia schematów w tłumieniu emocji?
- Gdzie szukać pilnej pomocy, gdy emocje przytłaczają?
- Bibliografia
- Często zadawane pytania
Tłumienie emocji: czym jest, skąd się bierze i co zmienia terapia schematów
Spis treści
- 01Czym jest tłumienie emocji w terapii schematów?
- 02Jak wygląda życie osoby, która tłumi uczucia?
- 03Skąd bierze się tłumienie emocji?
- 04Dlaczego tak trudno przestać tłumić emocje?
- 05Jak tłumienie emocji wpływa na związek?
- 06Co zmienia terapia schematów w tłumieniu emocji?
- 07Gdzie szukać pilnej pomocy, gdy emocje przytłaczają?
- 08Bibliografia
- 09Często zadawane pytania
Czym jest tłumienie emocji w terapii schematów?
Tłumienie emocji może być przejawem schematu Zahamowania Emocjonalnego, czyli przesadnego powstrzymywania spontanicznych uczuć, działań lub swobodnej rozmowy z innymi. Hamowanie służy zwykle uniknięciu dezaprobaty, wstydu albo utraty kontroli nad własnymi impulsami, a robi się to często kosztem radości, relaksu i bliskości.
Autorzy terapii schematów opisują ludzi, którzy tak mocno kontrolowali w sobie spontaniczne, dziecięce odruchy, że zapomnieli, jak to jest być naturalnym i się bawić. Hamowanie może dotyczyć kilku obszarów życia.
| Obszar | Przejaw nadmiernej kontroli |
|---|---|
| Gniew i agresja | Hamowanie złości i agresywnych impulsów |
| Uczucia pozytywne | Hamowanie radości, miłości, czułości, podniecenia seksualnego, zabawy |
| Wrażliwość i potrzeby | Trudność w przyznawaniu się do słabości i w otwartym mówieniu o uczuciach |
| Rozum zamiast uczuć | Nacisk na racjonalność przy lekceważeniu potrzeb emocjonalnych |
| Rutyna i rytuały | Przesadne przywiązanie do ustalonego porządku |
Jak wygląda życie osoby, która tłumi uczucia?
Osoba z Zahamowaniem Emocjonalnym silnie powstrzymuje okazywanie uczuć i boi się, że jeśli choć trochę rozluźni kontrolę, straci ją do końca. Z zewnątrz wygląda to na płaski afekt: nie okazuje emocji, mocno się pilnuje, zwykle nie okazuje ciepła, a często hamuje też agresywne impulsy.
Wielu takim osobom samokontrola wydaje się ważniejsza niż bliskość. Za kontrolą stoi lęk przed przytłaczającym wstydem albo przed ciężkimi konsekwencjami, takimi jak kara czy porzucenie. Kontrola może objąć też bliskich: osoba z tym schematem próbuje powstrzymywać ich od okazywania emocji, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych, zwłaszcza intensywnych.
Z boku takie osoby bywają widziane jako opanowane, pozbawione radości, a nawet ponure. Nagromadzony i nieokazywany gniew zamienia się u nich często we wrogość albo urazę. Hamowanie gniewu opisuje też schemat Podporządkowania się.
Skąd bierze się tłumienie emocji?
Do najczęstszych źródeł tłumienia emocji należy zawstydzanie dziecka przez rodziców lub inne osoby z autorytetem, gdy spontanicznie okazywało uczucia. Schemat ma też często charakter kulturowy, bo niektóre kultury kładą silny nacisk na samokontrolę, i bywa przekazywany z pokolenia na pokolenie.
Typowy dom pochodzenia bywa ponury, wymagający, niekiedy nadmiernie karzący. Liczą się w nim osiągnięcia, obowiązki, przestrzeganie zasad, ukrywanie emocji i unikanie błędów. Każde dziecko musi nauczyć się kontrolować emocje i impulsy, żeby szanować prawa innych ludzi, ale tu kontrola zaszła za daleko. W tym samym obszarze mieszczą się jeszcze pesymizm, nadmierne wymagania i bezwzględna surowość wobec siebie.
U podłoża schematu leży założenie, że okazywanie uczuć, mówienie o nich albo działanie pod ich wpływem jest złe, a dobre jest nieokazywanie ich na zewnątrz.
Dlaczego tak trudno przestać tłumić emocje?
Zmiana jest trudna, bo po latach zahamowania wyrażanie uczuć wydaje się obce własnej naturze. Jeśli ktoś był emocjonalnie zahamowany przez całe życie, okazywanie emocji jest dla niego tak sprzeczne z tym, co uważa za swoją prawdziwą naturę, że staje się dla niego bardzo trudne.
Zahamowanie Emocjonalne należy do schematów warunkowych: człowiek może w nim przynajmniej na jakiś czas odwrócić negatywny scenariusz, na przykład tłumiąc emocje. Osoby z tym schematem obawiają się, że po wyrażeniu emocji stanie się coś złego, najczęściej upokorzenie lub wstyd. Dlatego w terapii poznawcze strategie pomagają ocenić konsekwencje wyrażania emocji, a człowiek sprawdza swoje przewidywania w praktyce.
Jak tłumienie emocji wpływa na związek?
Osoby z Zahamowaniem Emocjonalnym nierzadko wiążą się z partnerami, którzy łatwo okazują uczucia. Zdrowa część osobowości chce w ten sposób dopuścić do głosu spontaniczną stronę, ale z czasem para może się coraz bardziej polaryzować, bo to, co przyciągało, zaczyna drażnić.
Taka polaryzacja przebiega zwykle w trzech krokach:
- 1Czasem partnerów zaczyna drażnić w drugiej stronie dokładnie to, co początkowo ich przyciągnęło.
- 2Emocjonalny partner zaczyna szydzić z rezerwy zahamowanego.
- 3Zahamowany pogardza intensywnością uczuć emocjonalnego partnera.
Co zmienia terapia schematów w tłumieniu emocji?
Celem jest pełniejsze wyrażanie uczuć i większa spontaniczność, ale bez przeskoku w drugą skrajność. Chodzi o dążenie do punktu równowagi na spektrum emocjonalności, a nie o wybór „wszystko albo nic”. Człowiek uczy się wyrażać gniew i czułość, rozmawiać o uczuciach i robić coś tylko dla przyjemności.
Najważniejsze są zadania w codziennym życiu oraz praca w wyobraźni. Przydatna bywa niewielka dawka edukacji, ale strategii poznawczych nie należy stosować zbyt intensywnie, bo wzmacniałyby nacisk na racjonalność, który jest już przesadny.
- Praca w wyobraźni: człowiek przeżywa na nowo sceny z dzieciństwa, w których uczucia trzeba było chować, tym razem wyrażając je na głos. W scenie wciela się w zdrową, dorosłą stronę, która sprzeciwia się rodzicowi hamującemu uczucia i zachęca dziecko do gniewu czy miłości.
- Relacja z terapeutą: terapeuta, który bywa bardziej ekspresyjny i emocjonalny niż pacjent, pokazuje nowe zachowania i wzmacnia wyrażanie uczuć, a nie ich hamowanie.
- Sprawdzanie obaw: zapisujesz, co Twoim zdaniem się stanie, gdy wyrazisz emocję, a potem to, co naprawdę się wydarzyło. Ćwiczysz też rozmowy z ważnymi osobami najpierw w wyobraźni, potem jako pracę domową.
- Zadania w życiu: rozmowy o uczuciach z bliskimi, zajęcia dla samej przyjemności, na przykład lekcje tańca, wyrażanie złości mową ciała, sportem albo uderzaniem w worek treningowy. Trudność zadań można stopniowo zwiększać.
- Grupa i partner: terapia grupowa może pomóc oswoić się z wyrażaniem emocji w obecności innych ludzi, a w pracy z partnerem terapeuta zachęca oboje do konstruktywnego okazywania uczuć.
Gdzie szukać pilnej pomocy, gdy emocje przytłaczają?
Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj na kolejną wizytę u specjalisty. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, dzwoń tylko pod 112, a gdy takiego zagrożenia nie ma, ale myśli wracają, zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222.
Możesz też, jeśli dojazd jest bezpieczny, zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć. Całodobowo działa również telefon zaufania 116 123.
- Terapia schematów a terapia poznawcza
- Schemat w psychologii
- Schematy Younga
- Obszar rozłączenia i odrzucenia
- Osłabiona autonomia i brak dokonań
- Uszkodzone granice w terapii schematów
- Nakierowanie na innych
- Nadmierna czujność i zahamowanie
- Style radzenia sobie ze schematem
- Tryby schematów
- Jak przebiega terapia schematów?
- Skuteczność terapii schematów
- Brak zaufania w związku
- Poczucie porażki
- Potrzeba akceptacji
- Poczucie wyobcowania
- Oczekiwanie katastrofy
- Roszczeniowość
- Praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów
- Kwestionariusz Schematów Younga
- Toksyczni rodzice
- Prokrastynacja
- Asertywność
- Syndrom oszusta
- Toksyczna matka
- People pleaser po polsku
- Wewnętrzny krytyk
- Co to jest wewnętrzne dziecko w terapii schematów?
- Nic mi nie wystarcza
- Deprywacja emocjonalna
- Lęk przed porzuceniem
- Wyuczona bezradność
- Nadopiekuńcza matka
- Pesymizm
Bibliografia
- Young J. E., Klosko J. S., Weishaar M. E. (2013), Terapia schematów. Przewodnik praktyka, przeł. O. Waśkiewicz, Sopot: GWP, rozdz. 1.6 (s. 33-45, w tym Zahamowanie Emocjonalne s. 37 i 42 oraz tabela 1.2 s. 44), rozdz. 1.11 (s. 65-69), rozdz. 7.5.2 Zahamowanie Emocjonalne (s. 296-299)
Tekst ma charakter edukacyjny. Opisuje wzorzec z modelu terapii schematów i nie służy do samodzielnego przypisywania sobie schematu ani nie jest rozpoznaniem medycznym. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza.
Często zadawane pytania
Czy zahamowanie emocjonalne to to samo co tłumienie emocji?
Tłumienie emocji może być przejawem schematu Zahamowania Emocjonalnego z terapii schematów. Zahamowanie Emocjonalne to przesadne hamowanie spontanicznych działań, uczuć i komunikacji z innymi.
Czy terapia ma sprawić, że będę okazywać uczucia przesadnie?
Nie. Celem nie jest skok w drugą skrajność. Walka ze schematem to dążenie do punktu równowagi na spektrum emocjonalności, a nie do wyboru „wszystko albo nic”.
Skąd bierze się tłumienie emocji?
Wśród najczęstszych źródeł jest zawstydzanie dziecka przez rodzica lub inną osobę z autorytetem za spontaniczne okazywanie uczuć. Wpływ ma też kultura, która mocno ceni samokontrolę. Schemat bywa przekazywany z pokolenia na pokolenie.
Jak tłumienie emocji wpływa na związek?
Osoby ze schematem Zahamowania Emocjonalnego nierzadko wiążą się z partnerami łatwo okazującymi emocje. Z czasem para może się coraz bardziej polaryzować: emocjonalny partner szydzi z rezerwy drugiej strony, a zahamowany pogardza intensywnością jego uczuć. Przydatna bywa też praca z partnerem.



