- Baza wiedzy
- Toksyczni rodzice: co mówi o nich terapia schematów

Autor
Magdalena Pliżga-Szwajgier
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
- Co znaczy określenie „toksyczni rodzice”?
- Czy dziecko toksycznych rodziców musi być takie samo?
- Jakie domy opisuje model w pięciu obszarach schematów?
- Co terapia schematów robi z relacją do rodziców?
- Czy muszę zerwać kontakt z rodzicami?
- Co zrobić, gdy krzywda ze strony rodziców dzieje się teraz?
- Bibliografia
- Często zadawane pytania
Toksyczni rodzice: co mówi o nich terapia schematów
Spis treści
- 01Co znaczy określenie „toksyczni rodzice”?
- 02Czy dziecko toksycznych rodziców musi być takie samo?
- 03Jakie domy opisuje model w pięciu obszarach schematów?
- 04Co terapia schematów robi z relacją do rodziców?
- 05Czy muszę zerwać kontakt z rodzicami?
- 06Co zrobić, gdy krzywda ze strony rodziców dzieje się teraz?
- 07Bibliografia
- 08Często zadawane pytania
Co znaczy określenie „toksyczni rodzice”?
To określenie potoczne, a nie rozpoznanie ani kategoria z terapii schematów. Słowo „toksyczny” pasuje do doświadczeń z dzieciństwa, na przykład toksycznej frustracji potrzeb, uznawanej za główne źródło wczesnych nieadaptacyjnych schematów, czyli utrwalonych wzorców myślenia o sobie i innych.
Książka opisuje pięć podstawowych potrzeb dziecka: bezpieczne przywiązanie; autonomię, kompetencję i poczucie tożsamości; swobodę wyrażania prawdziwych potrzeb i emocji; spontaniczność i zabawę; realistyczne granice i samokontrolę. Dom, który tych potrzeb nie zaspokajał, bywa nazywany „toksycznym”.
Z wiekiem rośnie wpływ rówieśników i szkoły, więc rodzice nie są jedynym źródłem schematów. Osobny wątek to dom, w którym pojawiał się alkohol, czyli syndrom DDA.
Czy dziecko toksycznych rodziców musi być takie samo?
Nie, dziecko toksycznych rodziców nie musi przejąć ich zachowań. Dziecko przejmuje od rodziców tylko wybrane myśli, uczucia lub zachowania. Część staje się częścią schematów, a część stylów radzenia sobie lub trybów, czyli stanów, w które wchodzimy pod wpływem emocji. Zależy to częściowo od temperamentu dziecka.
W przykładzie autorów dwaj pacjenci mieli zimnych rodziców i czuli się samotni. Z tego, że znają chłód od strony odbiorcy, nie wynika, że sami będą chłodni wobec innych. Mogą też radzić sobie z poczuciem odrzucenia, rozwijając troskliwość albo, przeciwnie, postawę roszczeniową.
Głos rodzica często staje się z czasem głosem samej osoby, która odbiera go jako słuszny. Tak powstaje wewnętrzny krytyk.
PsychoLogic
Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?
Ten sam temat w podcaście PsychoLogic
Jakie domy opisuje model w pięciu obszarach schematów?
Terapia schematów opisuje typową rodzinę pochodzenia osobno dla każdego z pięciu obszarów schematów, czyli pięciu grup niezaspokojonych potrzeb dziecka. To opisy typowych domów, a nie Twojego, więc rozpoznanie siebie w którymś z nich nie dowodzi, że masz schemat z tego obszaru.
Dom może pasować tylko w części albo do kilku obszarów naraz. Który opis Cię dotyczy, ustala się w rozmowie ze specjalistą.
- Rozłączenie i odrzucenie: dom naznaczony dystansem, chłodem emocjonalnym, odrzuceniem, wycofaniem, osamotnieniem dziecka, wybuchowością, nieprzewidywalnością lub przemocą.
- Osłabiona autonomia i brak dokonań: dom uwikłany emocjonalnie, nadopiekuńczy albo niewspierający samodzielności dziecka poza rodziną, który podważa jego wiarę w siebie.
- Uszkodzone granice: dom permisywny i nadmiernie pobłażliwy, bez odpowiedniego nadzoru, konfrontacji i dyscypliny.
- Nakierowanie na innych: dom, w którym akceptacja jest warunkowa, a dziecko musi tłumić ważne aspekty siebie, żeby zyskać miłość, uwagę i aprobatę.
- Nadmierna czujność i zahamowanie: dom ponury i wymagający, czasem nadmiernie karzący, w którym ważniejsze od radości są osiągnięcia, obowiązki i unikanie błędów.
Co terapia schematów robi z relacją do rodziców?
Terapia schematów pomaga dorosłemu rozpoznać, co z relacji z rodzicami zostało w jego dzisiejszych reakcjach, i szukać dorosłych sposobów zaspokajania potrzeb, których wtedy zabrakło. Jednym z narzędzi są listy do rodziców pisane jako zadanie domowe i czytane terapeucie, bez wysyłania ich adresatowi.
Autorzy odradzają w większości przypadków wysyłanie takich listów. Ćwiczenia wyobrażeniowe opisane w książce to praca z terapeutą, który pomaga regulować tempo i radzić sobie z emocjami.
Czy muszę zerwać kontakt z rodzicami?
Nie, zerwanie kontaktu z rodzicami nie jest wymogiem terapii, a decyzję o poważnych zmianach życiowych podejmuje pacjent. Zerwanie kontaktów z krewnymi bywa jedną ze zmian, które można rozważyć, gdy mimo zmiany zachowań sytuacja nadal jest bolesna, a terapeuta wspiera taki wybór.
Razem z pacjentem ocenia, czy powody decyzji są racjonalne, czy wynikają ze schematu. Motywacje wynikające ze schematu okazują się zwykle formą unikania lub nadmiernej kompensacji. Zestawiają zalety i wady zmiany oraz pozostania w sytuacji.
Co zrobić, gdy krzywda ze strony rodziców dzieje się teraz?
Jeśli krzywda ze strony rodziców dzieje się teraz i grozi Twojemu życiu lub zdrowiu, dzwoń pod numer 112. Gdy przemoc w rodzinie trwa, ale bezpośredniego zagrożenia nie ma, możesz zadzwonić do Niebieskiej Linii pod numer 800 120 002. Dzieci i młodzież mogą dzwonić na bezpłatny, anonimowy telefon zaufania 116 111, czynny całą dobę.
Gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, ale bezpośredniego zagrożenia nie ma, zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 albo, jeśli dojazd jest bezpieczny, zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć.
- Terapia schematów a terapia poznawcza
- Schemat w psychologii
- Schematy Younga
- Obszar rozłączenia i odrzucenia
- Osłabiona autonomia i brak dokonań
- Uszkodzone granice w terapii schematów
- Nakierowanie na innych
- Nadmierna czujność i zahamowanie
- Style radzenia sobie ze schematem
- Tryby schematów
- Jak przebiega terapia schematów?
- Skuteczność terapii schematów
- Brak zaufania w związku
- Poczucie porażki
- Potrzeba akceptacji
- Poczucie wyobcowania
- Oczekiwanie katastrofy
- Roszczeniowość
- Praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów
- Kwestionariusz Schematów Younga
- Prokrastynacja
- Asertywność
- Syndrom oszusta
- Toksyczna matka
- People pleaser po polsku
- Wewnętrzny krytyk
- Co to jest wewnętrzne dziecko w terapii schematów?
- Nic mi nie wystarcza
- Deprywacja emocjonalna
- Lęk przed porzuceniem
- Wyuczona bezradność
- Nadopiekuńcza matka
- Pesymizm
- Tłumienie emocji
Bibliografia
- Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2013). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Przeł. O. Waśkiewicz. Sopot: GWP, rozdz. 1.5 (s. 29 do 32), 1.6 (s. 33 do 36), 4.2 (s. 154, 163 do 165), 5.11 (s. 204). Numery stron drukowane, sprawdzone po nagłówku strony.
- Portal Centrów Zdrowia Psychicznego czp.org.pl, wykaz telefonów pomocowych, w tym Niebieska Linia 800 120 002, 800 70 2222 i 116 111.
Artykuł ma charakter edukacyjny i opisuje model z książki Younga, Klosko i Weishaar. Nie służy do samodzielnego rozpoznawania schematów u siebie, do oceny własnych rodziców ani innej bliskiej osoby. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza.
Często zadawane pytania
Kim są toksyczni rodzice?
„Toksyczni rodzice” to określenie potoczne, które nie jest rozpoznaniem ani kategorią z terapii schematów. Terapia schematów opisuje potrzeby dziecka i doświadczenia z domu, które mogły je frustrować.
Czy dziecko toksycznych rodziców będzie powtarzać ich zachowania?
Nie. Dzieci przejmują od rodziców tylko część myśli, uczuć lub zachowań, a zależy to częściowo od temperamentu. Zdarzają się pacjenci z zimnymi rodzicami, którzy nie musieli stać się chłodni wobec innych.
Czy rozpoznanie swojego domu w opisie oznacza, że mam schemat?
Nie. Opis typowej rodziny pokazuje, z jakim środowiskiem wiąże się dany obszar schematów, ale nie rozstrzyga, czy schemat u Ciebie powstał. Wpływa na to także temperament i późniejsze doświadczenia, a ustala się to w rozmowie ze specjalistą.
Czy muszę zerwać kontakt z rodzicami?
Terapia schematów nie traktuje zerwania kontaktu z rodzicami jako wymogu terapii. Zerwanie kontaktów z krewnymi wymienia wśród zmian, które pacjent może rozważyć, gdy mimo zmiany zachowań sytuacja nadal jest bolesna. Decyzję podejmuje pacjent, a terapeuta wspiera jego wybór i razem z nim ocenia, czy powody są racjonalne, czy wynikają ze schematu.



