Terapia schematówArtykuł
Aktualizacja: 6 min czytania
Martyna Jakubiszak

Autor

Martyna Jakubiszak

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Para siedzi na dwóch końcach kanapy, kobieta patrzy w okno

Obszar rozłączenia i odrzucenia: pięć schematów Younga

Czym jest obszar rozłączenia i odrzucenia w terapii schematów?

Obszar rozłączenia i odrzucenia to pierwsza z pięciu grup schematów w terapii schematów. Należą do niej schematy, w których człowiek przewiduje, że nie może liczyć na zaspokojenie potrzeb bezpieczeństwa, stabilności, troski, akceptacji i szacunku. Grupy te powstały z podziału osiemnastu schematów według niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych z dzieciństwa.

Osoby z tej grupy mają trudność z tworzeniem bezpiecznego, satysfakcjonującego przywiązania do innych. Wierzą, że potrzeby stabilności, bezpieczeństwa, opieki, miłości i przynależności nie zostaną zaspokojone. Ogólnie wyjaśnia to pojęcie schematu, a całą listę zebrano w zestawieniu osiemnastu schematów. Nazwa grupy nie jest rozpoznaniem, a rozpoznanie się w opisie nie dowodzi, że masz któryś z tych schematów.

Z jakiego domu wyrastają schematy z tej grupy?

Typowa rodzina pochodzenia to dom naznaczony dystansem i chłodem emocjonalnym, a w części domów także wybuchowością, nieprzewidywalnością lub przemocą. Dziecko doświadcza odrzucenia, wycofania i osamotnienia, a jego potrzeba bezpieczeństwa i bliskości zostaje niezaspokojona, więc uczy się, że na innych nie można liczyć.

Schematy z tej grupy nie muszą wyrastać z przemocy. Mogą powstać z braku dobrych doświadczeń, gdy w otoczeniu dziecka brakuje stabilności, zrozumienia lub miłości, a także z krzywdy, czyli przemocy lub innych traumatycznych przeżyć.

Temperament dziecka zmienia to, jak odciska się na nim ten sam dom. Weźmy dwóch chłopców odrzuconych przez matkę. Nieśmiały chowa się przed światem i coraz bardziej się wycofuje. Towarzyski wychodzi do ludzi i nawiązuje inne ważne relacje. Rozpoznanie się w tym opisie nie dowodzi, że dorastałaś lub dorastałeś w takim domu.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki

Które pięć schematów należy do tej grupy?

Do obszaru rozłączenia i odrzucenia należy pięć schematów: Opuszczenie/Niestabilność Więzi, Nieufność/Skrzywdzenie, Deprywacja Emocjonalna, Wadliwość/Wstyd oraz Izolacja Społeczna/Wyobcowanie. Każdy dotyczy innego lęku w relacjach, od obawy, że bliska osoba zniknie, po wrażenie, że nigdzie się nie pasuje.

Jedna osoba może mieć kilka schematów naraz. W opisach przypadków widać pacjenta, u którego obok Nieufności/Skrzywdzenia występują między innymi Wadliwość i Podporządkowanie się. Rozpoznanie się w kilku opisach nie świadczy jeszcze o żadnym z nich.

  • Opuszczenie/Niestabilność Więzi: przekonanie, że ważne osoby są niestabilne i mogą zniknąć z życia, łączone z domem pełnym niestabilności.
  • Nieufność/Skrzywdzenie: oczekiwanie, że inni będą ranić, oszukiwać lub wykorzystywać, łączone z przemocą w domu.
  • Deprywacja Emocjonalna: wiara, że potrzeba wsparcia emocjonalnego nie zostanie wystarczająco zaspokojona, łączona z chłodem emocjonalnym w domu.
  • Wadliwość/Wstyd: poczucie bycia gorszym lub niepełnowartościowym, któremu w domu odpowiada odrzucenie.
  • Izolacja Społeczna/Wyobcowanie: wrażenie bycia odizolowanym od świata i nienależenia do żadnej grupy, które zazwyczaj powstaje w późniejszym okresie życia.

Jak te schematy wpływają na dorosłe życie?

Osoby ze schematami z tej grupy są często najbardziej poszkodowane przez wczesne doświadczenia, zwłaszcza przy pierwszych czterech schematach, a dzieciństwo wielu z nich było traumatyczne. W dorosłości mogą wchodzić w kolejne destrukcyjne związki albo unikać bliskich relacji, a opis ten dotyczy grupy pacjentów, nie każdej osoby.

Schematy uruchamiają się pod wpływem wydarzeń, które człowiek nieświadomie odbiera jako podobne do dawnych, traumatycznych doświadczeń. Wtedy pojawiają się silne emocje, takie jak żal, wstyd, lęk lub wściekłość.

Schemat nie musi działać w każdej relacji jednakowo. Ktoś może być ciepły i troskliwy wobec przyjaciół, a wobec partnerki zimny i zdystansowany.

Jak buduje się zaufanie w pracy z tymi schematami?

Relacja z terapeutą ma często duże znaczenie, bo osoby z tej grupy mogą nie być w stanie szybko nawiązać prostej, pozytywnej więzi. Zaufanie buduje się powoli. Szczególną wartość ma tak zwane ograniczone powtórne rodzicielstwo: dawanie człowiekowi, w granicach etyki zawodowej, części tego, czego zabrakło mu w dzieciństwie.

Dotyczy to zwłaszcza osób, które doświadczyły przemocy, porzucenia, deprywacji emocjonalnej lub odrzucenia. Terapeuta nie zastępuje rodzica. Szczególnie pomocna jest praca z wyobrażeniami, czyli praca z wewnętrznym dzieckiem, przy czterech pierwszych schematach. Od tej reguły wyjątkiem jest Izolacja Społeczna/Wyobcowanie.

Gdzie szukać pomocy, gdy wspomnienia z dzieciństwa wywołują silny ból?

Jeśli wspomnienia z dzieciństwa wywołują silny ból albo pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, dzwoń tylko pod numer 112, a gdy takiego zagrożenia nie ma, ale myśli wracają, zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222.

Możesz też, jeśli dojazd jest bezpieczny, zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć. Całodobowo działa również telefon zaufania 116 123.

Bibliografia

  1. Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2013). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Przeł. O. Waśkiewicz. Sopot: GWP, rozdz. 1.4 (s. 27), 1.5 (s. 29 do 32), 1.6 (s. 33, 37 do 38 i 45), 4.2 (s. 155 i 158), 5.3 (s. 183), 6.2 (s. 230) i 7.1.5 (s. 254 do 256). Numery stron drukowane, sprawdzone po nagłówku strony.

Artykuł ma charakter edukacyjny i opisuje obszar schematów według książki Younga, Klosko i Weishaar. Nie służy do samodzielnego rozpoznawania schematów u siebie lub u kogoś bliskiego ani nie jest rozpoznaniem medycznym. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza.

Często zadawane pytania

Czym jest obszar rozłączenia i odrzucenia?

To pierwsza z pięciu grup schematów w terapii schematów. Obejmuje pięć schematów związanych z przewidywaniem, że potrzeby bezpieczeństwa, stabilności, troski, akceptacji i szacunku nie zostaną zaspokojone. Nazwa jest pojęciem z modelu, a nie rozpoznaniem medycznym.

Jakie schematy należą do obszaru rozłączenia i odrzucenia?

Pięć: Opuszczenie/Niestabilność Więzi, Nieufność/Skrzywdzenie, Deprywacja Emocjonalna, Wadliwość/Wstyd oraz Izolacja Społeczna/Wyobcowanie.

Czy ten obszar oznacza traumatyczne dzieciństwo?

Nie zawsze. Dzieciństwo wielu osób z tej grupy było traumatyczne, ale schematy mogą wyrastać także z braku dobrych doświadczeń, na przykład stabilności, zrozumienia lub miłości. Opis nie ustala, jakie było Twoje dzieciństwo.

Czy jedna osoba może mieć kilka schematów z tego obszaru?

Tak. Jedna osoba może mieć kilka schematów naraz, także z różnych obszarów. Które wzorce Cię dotyczą, ustala się w rozmowie ze specjalistą, a nie na podstawie jednego zachowania.

Czy z tego opisu mogę poznać, że mam któryś z tych schematów?

Nie. Opis przedstawia model i nie jest testem. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne należy do lekarza.

Martyna Jakubiszak

mgr Martyna Jakubiszak

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Trauma i kryzys emocjonalny to obszary szczególnie bliskie mojej pracy. Pomagam, gdy dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.

Zobacz profil