Terapia schematówArtykuł
Aktualizacja: 4 min czytania
Izabela Stanowska

Autor

Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Kobieta przyjmuje od współpracowniczki kolejny stos teczek

Nakierowanie na innych: czwarty obszar w terapii schematów

Czym jest nakierowanie na innych w terapii schematów?

Nakierowanie na innych to czwarty z pięciu obszarów schematów w terapii schematów. Człowiek w kontakcie z ludźmi kładzie w nim przesadny nacisk na cudze potrzeby i reakcje, a własne odsuwa na bok, żeby zdobyć miłość lub akceptację, zachować bliskość albo uniknąć czyjejś zemsty.

Obszar jest kategorią niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych z dzieciństwa. Sama jego nazwa nie jest rozpoznaniem medycznym.

Jak zachowują się osoby z tego obszaru?

Osoby z tego obszaru w kontakcie z ludźmi skupiają się niemal wyłącznie na reakcjach drugiej strony, a nie na własnych potrzebach. Często nie zauważają własnego gniewu ani własnych preferencji, bo od dziecka nie mogły swobodnie podążać za swoimi naturalnymi skłonnościami.

Jako dorośli są raczej zewnątrzsterowni, czyli kierowani z zewnątrz. Ktoś taki zgadza się na plan, którego nie chce, bo druga strona mogłaby być niezadowolona, i dopiero po czasie czuje, że nie miał nic do powiedzenia.

Dostosowanie się do innych bywa zwykłą uprzejmością albo świadomym wyborem i nie jest jeszcze schematem. Pojedyncze ustępstwo niczego nie przesądza.

PsychoLogic

„Zawsze silna, zawsze dla innych”: jak prosić o pomoc bez poczucia winy

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki

Skąd się bierze nakierowanie na innych?

Typowa rodzina pochodzenia działała na zasadzie warunkowej akceptacji. Dziecko musiało tłumić ważne części siebie, żeby zyskać miłość lub aprobatę. W wielu takich rodzinach liczyły się bardziej potrzeby rodziców albo społeczne pozory niż wyjątkowe potrzeby i uczucia dziecka.

Schematy powstają, gdy w dzieciństwie nie zostają zaspokojone podstawowe potrzeby emocjonalne. Współdziałają w tym temperament dziecka i jego wczesne środowisko, a z czasem także rówieśnicy i szkoła. Lista tych potrzeb nie została sprawdzona empirycznie.

Dom podobny do tego opisu nie przesądza, że masz któryś z tych schematów, i nie znaczy, że dorastanie przebiegało dokładnie tak.

Które schematy należą do tego obszaru?

Do obszaru należą trzy schematy: Podporządkowanie się, Samopoświęcenie oraz Poszukiwanie Akceptacji i Uznania. Na liście osiemnastu schematów mają numery od 12 do 14 spośród osiemnastu, a każdy opisuje inny powód i inny sposób, w jaki człowiek odkłada własne potrzeby na rzecz cudzych.

Podporządkowanie się to oddawanie innym nadmiernej kontroli z poczucia przymusu, zwykle by uniknąć gniewu, odwetu albo porzucenia. Samopoświęcenie to dobrowolne zaspokajanie cudzych potrzeb kosztem własnych, zwykle by oszczędzić komuś bólu albo zachować bliskość. Poszukiwanie Akceptacji i Uznania to uzależnianie poczucia własnej wartości od aprobaty i reakcji innych.

Schemat Podporządkowanie się to inne pojęcie niż styl radzenia sobie „podporządkowanie się schematowi”, opisywany wśród stylów radzenia sobie ze schematem.

Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

O tym, czy to schemat, decyduje rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą, a nie samo rozpoznanie siebie w opisie. Warto zgłosić się, gdy ustępowanie innym zabiera Ci siłę, psuje relacje albo sprawia, że od dawna nie wiesz, czego naprawdę chcesz dla siebie.

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj na wizytę. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, dzwoń tylko pod 112. Gdy takiego zagrożenia nie ma, ale myśli wracają, zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 albo, jeśli dojazd jest bezpieczny, zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć. Bliska osoba, choć ważna, nie zastępuje profesjonalnej pomocy w kryzysie.

Bibliografia

  1. Young J. E., Klosko J. S., Weishaar M. E. (2013), Terapia schematów. Przewodnik praktyka, przeł. O. Waśkiewicz, Sopot: GWP, rozdz. 1.3 (s. 26-27), 1.4 (s. 27-28), 1.5 (s. 29-32), 1.6 (tabela 1.1 s. 33-36; opis obszaru IV s. 40-41)

Tekst ma charakter edukacyjny. Opisuje obszar schematów z modelu terapii schematów Younga i nie służy do samodzielnego przypisywania sobie schematu ani nie jest rozpoznaniem medycznym. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza.

Często zadawane pytania

Co oznacza nakierowanie na innych w terapii schematów?

Czwarty z pięciu obszarów schematów Younga nosi nazwę nakierowania na innych. Obejmuje trzy schematy, w których człowiek przesadnie zaspokaja cudze potrzeby kosztem własnych, by zyskać miłość lub akceptację, zachować bliskość albo uniknąć zemsty. Nazwa obszaru nie jest rozpoznaniem medycznym.

Jakie schematy należą do obszaru nakierowania na innych?

Trzy: Podporządkowanie się, Samopoświęcenie oraz Poszukiwanie Akceptacji i Uznania. Na liście osiemnastu schematów są to schematy od 12 do 14.

Czy nakierowanie na innych to to samo co życzliwość?

Nie. Schemat to przesadny nacisk na cudze potrzeby kosztem własnych, któremu zazwyczaj towarzyszy nieuświadamianie sobie własnego gniewu i preferencji. Zwykła życzliwość nie jest schematem, bo schemat to wzorzec w znacznym stopniu dysfunkcyjny.

Czy osoba z nakierowaniem na innych zawsze wie, że ustępuje?

Nie zawsze. Książka podkreśla, że osoby z tego obszaru często nie są świadome własnego gniewu ani osobistych preferencji.

Skąd bierze się nakierowanie na innych?

Typowa rodzina pochodzenia działała na zasadzie warunkowej akceptacji, a dzieci tłumiły ważne aspekty własnego Ja, by zyskać miłość lub aprobatę. O powstaniu schematu współdecyduje też temperament dziecka. Rozpoznanie takiego domu w opisie nie dowodzi, że masz któryś z tych schematów.

Izabela Stanowska

mgr Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Doświadczenie zbierałam w placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi, w centrum medycznym i na oddziale dziennym. Dziś pracuję też z ADHD i spektrum autyzmu.

Zobacz profil