ADHDArtykuł
Aktualizacja: 5 min czytania
Marcela Kwiecień

Autor

Marcela Kwiecień

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Mężczyzna w skupieniu naprawia rower w jasnym pokoju

Mity o ADHD: co jest prawdą, a co nie

Czy ADHD to wymysł, a nie realne zaburzenie?

ADHD nie jest wymysłem: to dobrze opisane zaburzenie, a eksperci na całym świecie są zgodni co do setek szczegółowych kwestii dotyczących jego objawów, przyczyn i leczenia. Jego opis opiera się na dużej bazie danych, a nie na jednej opinii czy modzie.

Pytanie, czy ADHD to choroba, dotyczy też miejsca ADHD w klasyfikacjach.

Czy z ADHD da się wyrosnąć?

Z ADHD nie wyrasta się w prosty sposób: poprawa utrzymująca się przez całą młodość dotyczy tylko około co dziesiątego dziecka. Za poprawę uznaje się tu stan, w którym objawy i trudności ustępują, a dziecko nie potrzebuje leczenia i nie ma nowych problemów, takich jak używanie substancji czy zaburzenia psychiczne.

U większości dzieci objawy resztkowe utrzymują się do wczesnej dorosłości, a największa grupa ma na przemian okresy poprawy i nawrotów. Popularne przekonanie, że mniej więcej połowa dzieci z ADHD z niego wyrasta, jest więc zawyżone. Dlatego na pytanie, czy ADHD da się wyleczyć, nie odpowiada się „samo przejdzie”.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki

Czy dorośli mogą mieć ADHD?

Dorośli mogą mieć ADHD rozpoznane po raz pierwszy: ma je kilka osób na sto dorosłych, a dokładny odsetek zależy od metody i badanej grupy. Rozpoznanie w dorosłości dotyczy trudności, które zaczęły się w dzieciństwie, nawet jeśli nikt ich wtedy nie rozpoznał.

Trudności, które ciągną się od dzieciństwa, mogą być właśnie ADHD u dorosłych.

Bezpłatny test przesiewowyTest na ADHD u dorosłychKwestionariusz ASRS-v1.1, około 5 minut. To nie jest diagnoza, tylko punkt wyjścia.

Czy złe wychowanie powoduje ADHD?

Wychowanie nie wyjaśnia ADHD: za zdecydowaną większość zmienności zarówno nieuwagi, jak i nadruchliwości odpowiadają czynniki genetyczne. Wspólne środowisko rodzinne ma w tym udział znikomy, więc nie ma podstaw, by obwiniać rodziców za ADHD u ich dziecka.

Na ryzyko wpływają jeszcze inne przyczyny ADHD niż wychowanie.

Czy osoby z ADHD nie potrafią się skupić?

Osoby z ADHD mogą skupiać się bardzo długo na tym, co je wciąga, a zjawisko to nazywa się hiperfokusem. Dorośli z ADHD opisują u siebie taki stan wyraźnie częściej niż osoby bez ADHD, więc „brak koncentracji” nie jest pełnym opisem tego, jak uwaga działa w ADHD.

Wcześniej o hiperfokusie pisano głównie na podstawie opisów pojedynczych przypadków. Wygląda on na osobny wymiar ADHD u dorosłych, ale wiedza o nim jest jeszcze młoda i nie ma pewności, że dotyczy każdej osoby z tym rozpoznaniem.

Problemem nie musi być więc brak koncentracji, tylko trudność z przełączeniem uwagi, gdy zajęcie wciąga, a obowiązki czekają obok. Hiperfokus nie jest za to automatycznie przewagą: godziny nad jednym zadaniem to godziny odjęte od innych.

Czy leki na ADHD uzależniają?

Leki na ADHD, czyli stymulanty, nie zwiększają ryzyka zdarzeń związanych z nadużywaniem substancji, takich jak zgon, przestępstwo lub wizyta w szpitalu z powodu substancji. To jednak obserwacja z dużej grupy pacjentów, która pokazuje związek, a nie przyczynę, i nie mierzy uzależnienia od samego leku.

To nie dowodzi, że żaden lek na ADHD nie może uzależniać. Lekarze powinni zachować czujność wobec ryzyka niewłaściwego użycia i przekazywania stymulantów innym osobom.

Wybór leku i jego stosowanie należą do lekarza psychiatry, który omawia leki na ADHD z pacjentem.

Czy test internetowy wystarczy do rozpoznania ADHD?

Test internetowy nie wystarcza do rozpoznania ADHD, bo kwestionariusz przesiewowy pokazuje tylko prawdopodobieństwo. Krótka wersja kwestionariusza ASRS wskazuje większość osób z ADHD i trafnie wyklucza niemal wszystkie osoby bez ADHD, ale część osób z ADHD przeoczy.

Ujemny wynik testu ASRS nie wystarcza do wykluczenia ADHD, jeśli trudności nadal uzasadniają pełną ocenę, a dodatni oznacza tylko podwyższone prawdopodobieństwo. Ocenę objawów prowadzi lekarz psychiatra albo psycholog przygotowany do diagnostyki, a formalne rozpoznanie stawia lekarz.

Potwierdzenie ADHD wymaga pełnej diagnozy ADHD, a nie testu z internetu.

Bibliografia

  1. Faraone S.V. i in. (2021), The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 Evidence-based conclusions about the disorder, Neuroscience and Biobehavioral Reviews 128, 789-818
  2. Sibley M.H. i in. (2022), Variable Patterns of Remission From ADHD in the Multimodal Treatment Study of ADHD, American Journal of Psychiatry 179(2), 142-151
  3. Kessler R.C. i in. (2006), The prevalence and correlates of adult ADHD in the United States: results from the National Comorbidity Survey Replication, American Journal of Psychiatry 163(4), 716-723
  4. Simon V., Czobor P., Bálint S. i in. (2009), Prevalence and correlates of adult attention-deficit hyperactivity disorder: meta-analysis, British Journal of Psychiatry 194(3), 204-211
  5. Nikolas M.A., Burt S.A. (2010), Genetic and environmental influences on ADHD symptom dimensions of inattention and hyperactivity: a meta-analysis, Journal of Abnormal Psychology 119(1), 1-17
  6. Ozel-Kizil E.T. i in. (2016), Hyperfocusing as a dimension of adult attention deficit hyperactivity disorder, Research in Developmental Disabilities 59, 351-358
  7. Chang Z., Lichtenstein P., Halldner L., D'Onofrio B. i in. (2014), Stimulant ADHD medication and risk for substance abuse, Journal of Child Psychology and Psychiatry 55(8), 878-885
  8. Kessler R.C. i in. (2005), The World Health Organization Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS): a short screening scale for use in the general population, Psychological Medicine 35(2), 245-256

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje diagnozy ani konsultacji lekarskiej. Wyniki badań opisują grupy osób, a nie pojedyncze przypadki. Ocenę objawów ADHD prowadzi lekarz psychiatra albo psycholog przygotowany do diagnostyki, a formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu, w tym o lekach, należą do lekarza.

Często zadawane pytania

Skąd wiadomo, czy informacja o ADHD w internecie jest rzetelna?

Zwróć uwagę, czy autor wskazuje źródło i odróżnia sprawdzoną wiedzę od własnej opinii. Zgodne stanowisko wielu ekspertów mówi więcej niż pojedyncza opinia, ale i wtedy wynik opisuje grupy osób, a nie każdą osobę. Rozpoznanie zawsze wymaga oceny lekarskiej.

Czy jeden wynik wystarcza, by uznać coś za udowodnione?

Nie. Pojedynczy wynik opisuje konkretną grupę w konkretnych warunkach. Przykładem jest hiperfokus: wiedza o nim opiera się na niewielkiej grupie dorosłych z dwóch poradni i wymaga potwierdzenia.

Skąd wiadomo, że geny odpowiadają za ADHD?

Z porównania rodzeństwa, w tym bliźniąt, oraz dzieci adoptowanych i ich rodzin: ADHD łączy się z wspólnymi genami bardziej niż ze wspólnym domem. Taki wniosek opisuje grupy, a nie pojedyncze osoby.

Czy hiperfokus oznacza, że ktoś ma ADHD?

Samo zjawisko o niczym nie przesądza. Dorośli z ADHD opisują hiperfokus częściej niż osoby bez ADHD, ale to tendencja w grupie, a nie test diagnostyczny. Rozpoznanie wymaga pełnej oceny.

Czy wynik testu ASRS oznacza, że mam ADHD?

Wynik dodatni oznacza tylko podwyższone prawdopodobieństwo ADHD, a wynik ujemny nie wystarcza do jego wykluczenia. Rozpoznanie wymaga wywiadu sięgającego dzieciństwa i oceny lekarza.

Co zrobić, gdy ktoś bliski powtarza mit o ADHD?

Zapytaj, skąd pochodzi ta informacja, i podaj jedno źródło, które można sprawdzić. Mit może dotyczyć czyjegoś doświadczenia, więc warto też zapytać, co ta osoba widziała na własne oczy. Nie musisz przekonywać do wszystkiego naraz.

Ida Kłębukowska

Ida Kłębukowska

Lekarz psychiatra

Jestem lekarką psychiatrą. Specjalizuję się w diagnozowaniu i leczeniu farmakologicznym ADHD u dorosłych. Prowadzę też leczenie depresji, zaburzeń lękowych i innych zaburzeń psychicznych.

Tekst napisała Marcela Kwiecień.

Zobacz profil
Bezpłatny test przesiewowy

Test na ADHD u dorosłych

Osiemnaście pytań o uwagę, organizację i niepokój ruchowy w ostatnich 6 miesiącach. Kwestionariusz ASRS-v1.1, około 5 minut. To nie jest diagnoza, tylko punkt wyjścia do rozmowy, a wynik możesz zabrać ze sobą na pierwszą wizytę.

Zrób test
Pomagamy w tym

Ten temat leczymy u nas

Konsultacja psychiatryczna

Psychiatra w Lublinie

Psychiatra w Lublinie i online: lek. Ida Kłębukowska przyjmuje dorosłych, bez skierowania. Pierwsza wizyta 350 zł (około 40 minut), kolejna 250 zł.

Zobacz, jak pomagamy