Trauma i dysocjacja: czym jest oderwanie od siebie po traumie i kiedy iść do lekarza

Czym jest dysocjacja po traumie?

Dysocjacja po traumie to według NHS sposób, w jaki umysł radzi sobie ze zbyt dużym stresem, przez oderwanie od siebie lub od świata wokół. NHS pisze, że wiele osób z zaburzeniem dysocjacyjnym doświadczyło traumy w dzieciństwie. Dysocjacja może wtedy wystąpić jako sposób radzenia sobie z nią.

ICD-11 opisuje dysocjację jako mimowolne zakłócenie lub przerwanie normalnej integracji tożsamości, doznań, spostrzeżeń, emocji, myśli, wspomnień, kontroli nad ruchami ciała albo zachowania. Zakłócenie może mieć charakter pełny, ale częściej jest częściowe. Zmienia się z dnia na dzień, a nawet z godziny na godzinę.

Wśród objawów NHS wymienia oderwanie od siebie i od świata. Są wśród nich także luki w pamięci dotyczące okresów czasu i informacji o sobie oraz niepewność, kim się jest. NHS wymienia też brak lub niewielkie odczuwanie bólu fizycznego. Wśród innych wyzwalaczy dysocjacji NHS podaje wojnę. Podaje też porwanie oraz inwazyjną procedurę medyczną.

Gdzie w traumie pojawia się dysocjacja?

Trauma wiąże się z dysocjacją w trzech miejscach klasyfikacji: w ostrej reakcji na stres, w PTSD wraz ze złożonym PTSD oraz w osobnych zaburzeniach dysocjacyjnych. ICD-11 opisuje dysocjację w ostrej reakcji na stres jako niepamięć, depersonalizację i derealizację, w PTSD jako flashbacki o różnym nasileniu, a zaburzenia dysocjacyjne mają własne kody.

Wolf i współpracownicy (2012) przeanalizowali dane 492 weteranów i ich partnerów, którzy mieli za sobą traumę. Wyodrębnili małą podgrupę dysocjacyjną: 12 procent osób z aktualnym rozpoznaniem PTSD. Podgrupa miała ciężkie objawy PTSD oraz nasilone flashbacki. Nasilone były też derealizacja i depersonalizacja. Osoby z niej częściej zgłaszały traumę seksualną w dzieciństwie i w dorosłości.

Lanius i współpracownicy (2012) przejrzeli badania nad tym podtypem. Zaproponowali, by rozważyć dodanie go do DSM-5. Opisali też, że osoby z tym podtypem inaczej reagują na stosowane obecnie leczenie poznawczo-behawioralne PTSD. NICE zaznacza, że DSM-5 uwzględnia możliwy specyfikator podtypu dysocjacyjnego.

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy dysocjacja w trakcie traumy zapowiada PTSD?

Badania nie są zgodne, czy dysocjacja w trakcie traumy zapowiada PTSD: metaanaliza z 2003 roku uznała ją za najsilniejszy z siedmiu predyktorów, a przegląd badań prospektywnych z 2008 roku w większości nie potwierdził jej niezależnej wartości. Ozer i współpracownicy objęli 68 badań. Van der Velden i Wittmann objęli 17.

Metaanaliza Ozer i współpracowników (2003) objęła siedem predyktorów PTSD u dorosłych. Dysocjacja w trakcie zdarzenia dała największy efekt (ważone r = 0,35). Najmniejsze efekty (r = 0,17) miały trzy czynniki: wcześniejsza trauma; wcześniejsze przystosowanie psychiczne; rodzinna historia zaburzeń.

Van der Velden i Wittmann (2008) przeanalizowali prospektywne badania po pojedynczych zdarzeniach traumatycznych. W większości z 17 badań dysocjacja nie miała niezależnej wartości predykcyjnej albo miała słabą. Silną wartość zgłosiły tylko 3 z 6 badań z wynikiem dodatnim. Lepszymi predyktorami okazały się między innymi początkowe problemy ze zdrowiem psychicznym.

Wystąpienie dysocjacji w trakcie zdarzenia nie przesądza więc o PTSD. ICD-11 zaznacza, że wiele osób doświadcza zdarzeń skrajnie groźnych bez rozwinięcia zaburzenia.

Czy poczucie nierealności po traumie to derealizacja?

Derealizacja i depersonalizacja mogą wystąpić po traumie, szczególnie w trakcie ponownego przeżywania zdarzenia. ICD-11 opisuje depersonalizację wśród objawów dysocjacyjnych, które pojawiają się po traumatycznym zdarzeniu. Samo poczucie nierealności świata, bez odniesienia do traumy, opisuje osobny tekst o derealizacji. Przy traumie ICD-11 odnotowuje derealizację także w ostrej reakcji na stres.

Jeśli objawy dysocjacyjne ograniczają się do epizodów ponownego przeżywania w PTSD albo w złożonym PTSD, ICD-11 nie dodaje osobnego rozpoznania zaburzenia dysocjacyjnego. Gdy istotne objawy dysocjacyjne występują także poza tymi epizodami, a spełnione są pełne kryteria, dodatkowe rozpoznanie jest możliwe.

Zaburzenia dysocjacyjne to osobne rozpoznania z kodami 6B60-6B66 w ICD-11 (na przykład amnezja dysocjacyjna), a stawia je lekarz po wykluczeniu działania substancji lub choroby układu nerwowego.

Kiedy dysocjacja po traumie wymaga wizyty u lekarza?

Lekarz sprawdza przy dysocjacji po traumie najpierw, czy objawów nie powoduje inna choroba, a w razie potrzeby kieruje do specjalisty zdrowia psychicznego. Tak opisuje to NHS: lekarz rodzinny ocenia objawy i, jeśli to konieczne, kieruje na pełną ocenę do specjalisty zdrowia psychicznego. Umów wizytę u lekarza rodzinnego, gdy masz takie objawy.

Do rozpoznania zaburzenia dysocjacyjnego ICD-11 wymaga, by objawy nie wynikały z działania leku lub substancji ani z choroby układu nerwowego czy innej choroby. Muszą też powodować istotne upośledzenie funkcjonowania osobistego, rodzinnego, społecznego, edukacyjnego lub zawodowego.

Przy złożonych potrzebach, w tym przy złożonym PTSD, NICE zaleca pomóc osobie w trudnościach utrudniających terapię skoncentrowaną na traumie, takich jak dysocjacja. NICE zaleca też rozważyć wspieraną komputerową terapię poznawczo-behawioralną skoncentrowaną na traumie u dorosłych zgłaszających się po ponad 3 miesiącach od zdarzenia, którzy wolą taką formę. Warunek: brak ciężkich objawów PTSD, zwłaszcza dysocjacyjnych, oraz brak zagrożenia krzywdą siebie lub innych.

Gdy życie jest bezpośrednio zagrożone, dzwoń pod 112. Bez takiego zagrożenia, gdy potrzebujesz pilnej rozmowy, zadzwoń pod 800 70 2222 albo zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć. Więcej dróg pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.

PsychoLogic

Jak skutecznie regulować emocje?

O co pyta lekarz lub psycholog przy ocenie dysocjacji po traumie?

Przy ocenie PTSD po traumie NICE zaleca pytać o ponowne przeżywanie, unikanie, nadmierne pobudzenie, dysocjację, zmiany nastroju i myślenia oraz upośledzenie funkcjonowania. ICD-11 podaje, że objawy dysocjacyjne mogą zmieniać się z dnia na dzień, a nawet z godziny na godzinę, a zakłócenie jest częściej częściowe niż pełne.

NICE zaleca też pytać o zdarzenia traumatyczne, które mogły mieć miejsce wiele miesięcy lub lat wcześniej.

Dla osób ze złożonymi potrzebami, w tym ze złożonym PTSD, NICE zaleca zaplanować więcej czasu na budowanie zaufania. Zaleca też uwzględnić bezpieczeństwo oraz stabilność sytuacji życiowej. Terapeuta ma pomóc w tym, co utrudnia terapię.

Jak pomaga terapia przy traumie i dysocjacji?

Po traumie NICE zaleca dorosłym z rozpoznaniem PTSD albo klinicznie ważnymi objawami PTSD, którzy zgłosili się ponad miesiąc po zdarzeniu, indywidualną terapię poznawczo-behawioralną skoncentrowaną na traumie. NHS wymienia przy zaburzeniach dysocjacyjnych terapie rozmowne jako często zalecane. Wiele osób dochodzi do pełnego zdrowia dzięki leczeniu oraz wsparciu.

Swoistego leku na dysocjację według NHS nie ma. Leki przeciwdepresyjne mogą leczyć współistniejące choroby, takie jak depresja lub lęk, a o leku decyduje lekarz. EMDR jest według NHS jedną z metod stosowanych przy zaburzeniach dysocjacyjnych. Terapii EMDR nie prowadzimy.

Czy w PsychoNovatis pomagamy po traumie?

Po traumie prowadzimy psychoterapię w nurcie poznawczo-behawioralnym, jedynym, w jakim pracujemy. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15. roku życia. Dzieci nie przyjmujemy. Spotkania odbywają się stacjonarnie w Lublinie albo online. Rozpoznanie zaburzenia dysocjacyjnego stawia lekarz, a psychiatry w naszym zespole nie ma. Gdy psycholog widzi wskazania do oceny psychiatrycznej, kieruje na nią poza placówkę.

Przed terapią właściwą odbywają się średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku. Sesja trwa 50 minut. Online pracujemy wyłącznie przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Stawki znajdziesz w cenniku.