Trauma: co to jest, rodzaje, objawy i jak się ją leczy

Co to jest trauma?

Trauma to doświadczenie zdarzenia o skrajnie groźnym lub przerażającym charakterze, po którym mogą pojawić się reakcje psychiczne. ICD-11 podaje jako przykłady tortury oraz długotrwałą przemoc domową. Samo takie zdarzenie nie jest dowodem zaburzenia, bo wiele osób przeżywa je bez zaburzenia.

Rozpoznania związane z traumą stawia lekarz według pełnych kryteriów klasyfikacji. Tabela porządkuje pojęcia z internetu i gabinetu lekarskiego.

Czym trauma złożona różni się od pojedynczej traumy?

Pojedyncza trauma wiąże się z jednym zdarzeniem, a trauma złożona z serią zdarzeń, które trwają długo, a ucieczka z nich jest trudna lub niemożliwa. Przykładem jest długotrwała przemoc domowa. Skutki takich doświadczeń opisuje ICD-11 jako złożone PTSD, rozpoznanie z kodem 6B41.

Badanie Cloitre i współpracowników z 2013 roku objęło 302 osoby, które szukały leczenia po traumach interpersonalnych. Przewlekła trauma silniej przewidywała złożone PTSD, a pojedyncze zdarzenie zwykłe PTSD. Autorzy nazwali wyniki wstępnymi i wymagającymi powtórzenia.

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jakie skutki ma trauma z dzieciństwa w dorosłości?

Badacze opisują traumę z dzieciństwa jako niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa (ACE), a im więcej ich kategorii, tym wyższe ryzyko problemów w dorosłości. W metaanalizie 37 badań z 253 719 uczestnikami cztery lub więcej ACE wiązały się z podwyższonym ryzykiem wszystkich badanych skutków.

Wyniki opisują ryzyko w grupach ludzi i nie przesądzają o życiu konkretnej osoby. Nazwa „trauma z dzieciństwa” jest potoczna i nie oznacza rozpoznania.

Czym jest trauma rozwojowa?

Pojęcie traumy rozwojowej opisuje skutki złożonej traumy w dzieciństwie dla rozwoju dziecka, ale w ICD-11 nie jest ona rozpoznaniem. Jej proponowana nazwa kliniczna to developmental trauma disorder (DTD), a status tej jednostki pozostaje przedmiotem sporu naukowego. Blok zaburzeń związanych ze stresem (od 6B40 do 6B45) takiej jednostki nie zawiera.

Pojęcie opisano dla dzieci. Dorosły z takimi doświadczeniami nie ma osobnego rozpoznania o tej nazwie, a lekarz ocenia jego objawy w kategoriach istniejących rozpoznań, na przykład PTSD lub złożonego PTSD.

Czy trauma przechodzi z pokolenia na pokolenie?

Przekazywanie skutków traumy rodziców na dzieci i wnuki nazywa się potocznie traumą transgeneracyjną, a przegląd z 2016 roku wskazuje związek między traumą rodziców a zdrowiem dzieci w wybranych grupach, na przykład wśród potomstwa osób, które przeżyły Holokaust. Jednego mechanizmu tego przekazu nie potwierdził. Pojęcie nie jest rozpoznaniem medycznym.

Epigenetyczne dziedziczenie traumy nie jest u ludzi potwierdzone, bo badacze wskazują, że bardzo trudno je odróżnić od wpływu środowiska.

Czym jest trauma bonding?

Więź traumatyczna, po angielsku trauma bonding, to silne przywiązanie do osoby stosującej przemoc, które według teorii powstaje, gdy przemoc przeplata się z dobrym traktowaniem. Przy przemocy w związku najpierw liczy się bezpieczeństwo: przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112, a w sprawie przemocy pod Niebieską Linię 800 120 002, bezpłatnie przez całą dobę.

Po rozstaniu przywiązanie słabnie, ale nie znika od razu: w badaniu 75 kobiet zmniejszyło się po sześciu miesiącach o około 27 procent. Terapia par nie jest pierwszym krokiem przy przemocy w związku.

Czym jest DDA i czym różni się od DDD?

DDA to pojęcie z literatury klinicznej o dorosłych, którzy dorastali w domu z problemem alkoholowym, a taki dom należy według badaczy do traumy z dzieciństwa. DDA to skrót od Dorosłych Dzieci Alkoholików. DDD obejmuje także inne trudności rodziny, na przykład chorobę psychiczną rodzica albo przemoc w domu.

Żadne z tych określeń nie jest nazwą choroby ani rozpoznaniem. Przegląd badań z kontrolą z 2000 roku znalazł niewiele empirycznego poparcia dla „syndromów DDA”. Ten sam przegląd opisał większe ryzyko między innymi objawów depresyjnych i zaburzeń lękowych u dorosłych dzieci alkoholików, lecz żadna z tych trudności nie dotyczy wszystkich ani nie jest dla nich wyłączna.

Jakie są objawy PTSD po traumie?

Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego objawy PTSD po traumie tworzą cztery grupy: ponowne przeżywanie, unikanie, negatywne zmiany w myśleniu i nastroju oraz pobudzenie. Rozpoznanie PTSD wymaga objawów utrzymujących się ponad miesiąc po zdarzeniu, które powodują znaczne cierpienie albo problemy w codziennym funkcjonowaniu.

ICD-11 wymaga, by objawy utrzymywały się co najmniej kilka tygodni. Złożone PTSD obejmuje wszystkie wymagania PTSD oraz trzy dodatkowe grupy trwałych trudności, a DSM-5 nie ma takiego osobnego rozpoznania. Dopasowanie własnych doświadczeń do listy objawów nie jest rozpoznaniem.

Jak dysocjacja łączy się z traumą?

Dysocjacja po traumie to według NHS sposób, w jaki umysł radzi sobie ze zbyt dużym stresem, przez oderwanie od siebie lub od świata wokół. NICE zalicza dysocjację do objawów PTSD. Osobne zaburzenia dysocjacyjne mają w ICD-11 kody od 6B60 do 6B66, a rozpoznanie stawia lekarz.

Badania nie są zgodne, czy dysocjacja w trakcie traumy zapowiada PTSD: metaanaliza z 2003 roku uznała ją za najsilniejszy z siedmiu predyktorów, a przegląd badań prospektywnych z 2008 roku w większości nie potwierdził jej niezależnej wartości.

Kiedy ostra reakcja na stres przechodzi w PTSD?

Jeśli objawy ostrej reakcji na stres po traumatycznym zdarzeniu nie zaczynają słabnąć w ciągu około tygodnia od ustania zagrożenia, ICD-11 każe rozważyć PTSD albo zaburzenie adaptacyjne, zależnie od rodzaju objawów. Przy zagrożeniu, które trwa, granicą jest około miesiąca. Objawy zaczynają słabnąć po kilku dniach od zdarzenia albo od oddalenia od zagrożenia.

Ostra reakcja na stres to przejściowa odpowiedź na zdarzenie o skrajnie groźnym lub przerażającym charakterze, uznawana w ICD-11 za normalną wobec jego ciężkości. W pierwszym miesiącu po zdarzeniu NICE zaleca rozważyć aktywną obserwację u osób z objawami poniżej progu PTSD, czyli regularne sprawdzanie stanu z kontaktem kontrolnym w ciągu miesiąca.

Jak się leczy traumę i PTSD?

Wytyczne NICE z 2018 roku zalecają zaoferować dorosłym z PTSD albo klinicznie ważnymi objawami PTSD, którzy zgłosili się ponad miesiąc po zdarzeniu, indywidualną terapię poznawczo-behawioralną skoncentrowaną na traumie. Należą do niej terapia przetwarzania poznawczego, terapia poznawcza PTSD, narracyjna ekspozycja oraz przedłużona ekspozycja.

Według NICE terapia skoncentrowana na traumie trwa typowo 8-12 sesji, a więcej, gdy wskazuje na to sytuacja kliniczna, na przykład po wielu traumach. Przy złożonym PTSD NICE zaleca zaplanować więcej czasu na budowanie zaufania i uwzględnić stabilność sytuacji życiowej.

Leczenie farmakologiczne u dorosłych z PTSD NICE zaleca rozważyć wtedy, gdy osoba woli takie leczenie. Lek i jego dawkę wybiera lekarz psychiatra. NICE zaleca też zaoferować EMDR dorosłym, którzy zgłosili się ponad 3 miesiące po traumie niezwiązanej z walką. Tej terapii nie prowadzimy, a edukacyjny opis znajdziesz w osobnym tekście.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Czy można wyrosnąć z DDA?

Z DDA nie ma się z czego wyleczyć, bo DDA nie jest chorobą ani rozpoznaniem, tylko pojęciem z literatury klinicznej o dorosłych z domu z alkoholem, a badania nie sprawdzały, czy trudności słabną z wiekiem. Zmieniać można za to konkretne trudności, z którymi osoba z domu z problemem alkoholowym mierzy się dziś.

Przegląd 31 badań o niekorzystnych doświadczeniach z dzieciństwa w ogóle, czyli potocznie o traumie z dzieciństwa, wskazał trzy czynniki, które powtarzały się w związku trudnego dzieciństwa z objawami depresji, lęku lub stresu pourazowego u dorosłych: postrzegane wsparcie społeczne, regulację emocji i negatywne oceny poznawcze (Panagou i MacBeth, 2022). Większość mechanizmów sprawdzono w pojedynczych badaniach, a część wyników pochodzi z badań przekrojowych, które nie rozstrzygają o przyczynie.

Skuteczność psychoterapii opisują wytyczne dla konkretnych rozpoznań, na przykład NICE dla depresji. CBT pracuje według nich nad bieżącymi problemami, a nie nad samym pochodzeniem.

Jak pomóc osobie po traumie?

Osobie po traumie pomagasz, gdy sprawdzasz jej bezpieczeństwo, nie stawiasz jej rozpoznania oraz zachęcasz ją do rozmowy z lekarzem, jeśli objawy nie słabną. NICE zaleca zapewniać osoby z PTSD, że to zaburzenie można leczyć, bo mogą się wstydzić i unikać leczenia.

Brak wsparcia społecznego należał w metaanalizie z 2000 roku do czynników o nieco silniejszym wpływie na PTSD niż czynniki sprzed zdarzenia. Efekt każdego czynnika osobno był niewielki.

Gdzie szukać pilnej pomocy po traumie?

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia po traumie dzwoń pod 112. Gdy takiego zagrożenia nie ma, a stan jest pilny, zgłoś się na SOR albo do izby przyjęć. Całodobowe wsparcie w kryzysie psychicznym oferuje według strony gov.pl Ministerstwa Zdrowia numer 800 70 2222, z którego może skorzystać każda osoba potrzebująca wsparcia w kryzysie psychicznym.

Jak pomagamy po traumie w PsychoNovatis?

Po traumie PsychoNovatis prowadzi psychoterapię w nurcie poznawczo-behawioralnym, jedynym, w jakim pracujemy, dla dorosłych i młodzieży od 15. roku życia. Dzieci nie przyjmujemy. Spotkania odbywają się stacjonarnie w Lublinie albo online przez Medfile oraz ZnanyLekarz. Terapii EMDR nie prowadzimy. Sesja trwa 50 minut.

Przed terapią właściwą odbywają się średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Prowadzą ją psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia. Psychiatry w zespole nie ma, a farmakoterapia odbywa się poza placówką.