Trauma złożona: co to jest, skąd się bierze i jak ją leczyć

Co to jest trauma złożona?

Trauma złożona to doświadczenie zdarzeń o skrajnie zagrażającym lub przerażającym charakterze, które powtarzają się albo trwają długo, a ucieczka z nich jest trudna lub niemożliwa. ICD-11 podaje przykłady: tortury, niewolnictwo, kampanie ludobójstwa, długotrwałą przemoc domową lub powtarzające się wykorzystywanie seksualne albo fizyczne w dzieciństwie.

Nazwa „trauma złożona” opisuje więc doświadczenie, a nie rozpoznanie. Rozpoznanie ICD-11, które opisuje skutki takich doświadczeń, nazywa się złożone PTSD. Rozpoznanie stawia lekarz według pełnych kryteriów. Ten tekst służy zrozumieniu, a nie samodzielnej diagnozie.

Czym trauma złożona różni się od pojedynczej traumy?

Pojedyncza trauma wiąże się z jednym zdarzeniem, a trauma złożona z serią zdarzeń, które trwają długo, a przerwać je trudno. W badaniu Cloitre i współpracowników z 2013 roku wzięły udział 302 osoby, które szukały leczenia po traumach interpersonalnych. Przewlekła trauma silniej przewidywała złożone PTSD, a pojedyncze zdarzenie zwykłe PTSD.

W tym badaniu złożone PTSD wiązało się z większym upośledzeniem funkcjonowania. Autorzy nazwali wyniki wstępnymi i wymagającymi powtórzenia. Nie każda osoba po powtarzalnej traumie spełni kryteria złożonego PTSD, a nie każda po jednym zdarzeniu rozwinie PTSD.

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jakie doświadczenia składają się na traumę złożoną?

Na traumę złożoną składają się doświadczenia, których nie można przerwać własną decyzją: przemoc w domu, wykorzystywanie w dzieciństwie, niewolnictwo czy tortury. NHS wymienia wśród przyczyn złożonego PTSD zaniedbanie lub krzywdzenie dziecka. Wymienia też trwającą przemoc w domu oraz wielokrotne bycie świadkiem przemocy.

Wspólny mianownik to brak ucieczki. Dziecko nie wyprowadzi się od opiekuna. Wytyczne NICE zaliczają do zdarzeń związanych z PTSD zdarzenia pojedyncze, powtarzane lub wielokrotne.

• przemoc fizyczna lub seksualna w dzieciństwie, powtarzająca się
• długotrwała przemoc domowa w związku
• wielokrotne bycie świadkiem przemocy w domu
• tortury, niewolnictwo, kampanie ludobójstwa lub inne formy zorganizowanej przemocy

Jak powtarzana krzywda wpływa na emocje, obraz siebie i relacje?

W złożonym PTSD ICD-11 dodaje do objawów PTSD trzy grupy trudności po traumie: z regulacją emocji, z obrazem siebie i z bliskością. ICD-11 opisuje ciężkie problemy z regulacją emocji. Opisuje też przekonanie o własnej bezwartościowości ze wstydem lub winą. Trzecia grupa to trudność w podtrzymywaniu relacji.

Wyobraź sobie, że po kłótni z partnerem zamierasz na kilka godzin, choć nikt nie podniósł głosu. Wiesz, że reakcja jest nieproporcjonalna, a ciało reaguje, jakby groziło coś gorszego. NICE wymienia wśród objawów PTSD, także złożonego, odrętwienie emocjonalne, dysocjację, trudności w relacjach lub negatywną ocenę siebie. Objawy muszą powodować znaczące upośledzenie funkcjonowania.

Czy trauma złożona to to samo co złożone PTSD?

Złożone PTSD to rozpoznanie ICD-11 z kodem 6B41, a trauma złożona to doświadczenie, po którym to rozpoznanie może się rozwinąć. Wymaga ono spełnienia wszystkich wymagań PTSD, których objawy trwają co najmniej kilka tygodni, oraz trzech dodatkowych grup objawów. DSM-5 nie ma osobnego rozpoznania złożonego PTSD.

Przegląd Maerckera i współpracowników z 2022 roku w The Lancet podaje, że złożone PTSD dotyczy 1-8% populacji. W placówkach zdrowia psychicznego dotyczy nawet 50% osób. ICD-11 wymienia wśród rozpoznań wykluczanych zaburzenie osobowości (6D10), więc różnicowanie należy do lekarza. Objawy PTSD opisuje osobny tekst.

Czy powtarzana krzywda w dorosłości też prowadzi do traumy złożonej?

Powtarzana krzywda w dorosłości może składać się na traumę złożoną, bo ICD-11 wymienia wśród takich zdarzeń długotrwałą przemoc domową oraz tortury. Przegląd z 2022 roku wskazuje, że osoby ze złożonym PTSD mają za sobą trwałe lub wielokrotne narażenie na traumę, takie jak krzywdzenie w dzieciństwie albo przemoc domowa.

Skutki doświadczeń z dzieciństwa w dorosłości opisuje osobny tekst. Wspólna jest sytuacja bez wyjścia, która trwa długo.

Jak leczy się traumę złożoną?

Wytyczne NICE zalecają przy traumie złożonej, która doprowadziła do złożonego PTSD, zaplanować więcej czasu na budowanie zaufania. Zalecają też uwzględnić stabilność sytuacji życiowej oraz pomóc w problemach utrudniających terapię, na przykład w nadużywaniu substancji lub dysocjacji. NICE zaleca zaplanować wsparcie po zakończeniu leczenia.

Terapia skoncentrowana na traumie trwa według NICE typowo 8-12 sesji, a więcej, gdy wskazuje na to sytuacja kliniczna, na przykład po wielu traumach. Obejmuje psychoedukację i naukę radzenia sobie z pobudzeniem. Obejmuje też pracę ze wspomnieniami oraz z emocjami takimi jak wstyd. Przegląd z 2022 roku opisuje badania, które zalecają terapie wieloskładnikowe. Zaczynają się od bezpieczeństwa, psychoedukacji i współpracy z terapeutą, a ich składniki obejmują strategie samoregulacji i interwencje skoncentrowane na traumie.

NICE wymienia wśród zalecanych metod także EMDR. Nie prowadzimy jej, a edukacyjny opis znajdziesz w osobnym tekście. Decyzje o ewentualnych lekach podejmuje lekarz psychiatra.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Co możesz zrobić dziś, jeśli rozpoznajesz te doświadczenia u siebie?

Bezpieczeństwo jest pierwszym krokiem przy traumie złożonej, a opowiadanie wszystkiego od początku może poczekać. Jeśli przemoc trwa, zadzwoń na Niebieską Linię pod numer 800 120 002, która według strony niebieskalinia.info działa całą dobę. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Kolejny krok to rozmowa z psychologiem albo lekarzem. NHS radzi zgłosić się do lekarza rodzinnego, gdy podejrzewasz objawy PTSD. NICE zwraca uwagę, że osoby po traumie mogą się wstydzić, unikać leczenia albo wierzyć, że PTSD nie da się leczyć. Przed wizytą zapisz trzy rzeczy. Pierwsza to reakcje ciała przy przypomnieniach. Druga to sytuacje, których unikasz. Trzecia to zmiana, na której Ci zależy. Nie musisz podawać szczegółów zdarzeń, żeby zacząć.

Gdzie szukać pilnej pomocy?

Pilna pomoc przy traumie złożonej to 112, gdy ktoś zagraża Twojemu życiu albo Ty myślisz o odebraniu sobie życia. Gdy takiego zagrożenia nie ma, a stan jest pilny, możesz zgłosić się na SOR albo do izby przyjęć. Całodobowe wsparcie w kryzysie psychicznym oferuje według strony gov.pl Ministerstwa Zdrowia numer 800 70 2222.

Przy przemocy w domu pomaga także Niebieska Linia 800 120 002. Gdzie jeszcze szukać pomocy, wyjaśnia tekst o kryzysie psychicznym.

Co dzieje się na konsultacji w PsychoNovatis?

Na konsultacji w PsychoNovatis rozmawiamy o Twojej traumie i o tym, jak wpływa na Twoje życie dziś. Pytamy też, czego oczekujesz od terapii. Pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku. Na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną, tylko w tym nurcie.

Ekspozycję prowadzimy w gabinecie oraz poza nim. Terapii EMDR nie prowadzimy. Psychiatry w naszym zespole nie ma, a decyzje o ewentualnych lekach podejmuje lekarz psychiatra. Konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do tego wskazania.

Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15. roku życia, a dzieci poniżej 15. roku życia nie. Spotkania odbywają się stacjonarnie w Lublinie albo online przez szyfrowane kanały Medfile lub ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku. Wszystkie nasze specjalistki są psycholożkami oraz psychoterapeutkami w trakcie szkolenia.