Trauma transgeneracyjna: co wiadomo z badań, a co jest hipotezą

Co to jest trauma transgeneracyjna?

Trauma transgeneracyjna to potoczna nazwa skutków traumy rodziców lub dziadków, które według tej koncepcji przechodzą na kolejne pokolenia. Badacze piszą o międzypokoleniowym przekazie stresu (intergenerational transmission). Dziedziczenie epigenetyczne transgeneracyjne oznacza przekaz informacji epigenetycznej przez komórki rozrodcze. Pojęcie nie jest rozpoznaniem medycznym.

Dziedziczenie epigenetyczne traumy u ludzi jest przedmiotem sporu (Horsthemke, 2018).

Co potwierdzają badania nad dziećmi osób, które przeżyły Holokaust?

Badania nad traumą transgeneracyjną u dorosłych dzieci osób, które przeżyły Holokaust, dają niezgodne wyniki. W badaniu Yehudy i współpracowników z 1998 roku porównano 100 takich osób z 44 osobami z grupy porównawczej. Dorosłe dzieci nie doświadczyły więcej traumatycznych zdarzeń. Miały jednak częstsze PTSD oraz inne rozpoznania psychiatryczne.

Metaanaliza van IJzendoorna i współpracowników z 2003 roku objęła 32 próby i 4 418 uczestników. W prawidłowo zaplanowanych badaniach nieklinicznych nie znalazła wpływu doświadczeń Holokaustu rodziców na dzieci. Wpływ pojawił się tylko w badaniach klinicznych, w których uczestnicy przeżywali stres z innych powodów.

PsychoLogic

Jak skutecznie regulować emocje?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy trauma dziedziczy się epigenetycznie?

Epigenetyczne dziedziczenie traumy nie jest u ludzi potwierdzone, a badacze wskazują, że bardzo trudno je odróżnić od wpływu środowiska. Horsthemke (2018) pisze, że u ludzi jest to przedmiot kontrowersyjnej dyskusji. Dowód utrudnia nakładanie się dziedziczenia genetycznego, środowiskowego i kulturowego. Zjawisko opisano u roślin, nicieni i muszek owocowych.

Yehuda i współpracownicy (2016) zbadali metylację genu FKBP5 u 32 osób po Holokauście oraz u 22 ich dorosłych dzieci. Grupy porównawcze liczyły 8 i 9 osób. Metylacja w jednym miejscu genu była u rodziców wyższa, a u dzieci niższa, i obie wartości były ze sobą skorelowane. Autorzy nazwali to pierwszym takim wynikiem u ludzi i opisali jako możliwy wgląd w to, jak ciężka trauma może mieć skutki międzypokoleniowe. Próba była mała, a wynik dotyczy jednego genu.

Czy stres matki w ciąży wpływa na dziecko?

W jednym badaniu PTSD matki po ataku w ciąży wiązało się z niższym poziomem kortyzolu u jej dziecka, ale jedno badanie nie dowodzi, że trauma przechodzi na dziecko. Yehuda i współpracownicy (2005) badali 38 matek narażonych w ciąży na atak na World Trade Center 11 września 2001 roku. Matki pobierały ślinę sobie i rocznym dzieciom o poranku oraz wieczorem.

Niższy kortyzol miały matki, u których rozwinęło się PTSD, oraz ich dzieci. Różnica była największa u dzieci matek, które były w trzecim trymestrze w chwili ataku. Autorzy uznali, że dane wskazują na znaczenie czynników z okresu życia płodowego dla ryzyka biologicznego. Badanie objęło niewielką grupę.

Jak trauma rodziców może wpływać na dziecko bez udziału genów?

Bowers i Yehuda (2016) wymieniają wśród wyjaśnień przekazu traumy rodziców geny, uczenie się społeczne, zmiany w komórkach rozrodczych, środowisko w łonie matki lub wczesną opiekę po urodzeniu. Przegląd zastrzega jednak ograniczenia metodologiczne i luki w wiedzy, które utrudniają ustalenie przyczyn. Autorzy kończą hipotezami, a nie ustaleniami.

Wyobraź sobie dom, w którym o wojnie się nie mówi, a dziecko uczy się z reakcji dorosłych, kiedy trzeba być czujnym. Taki mechanizm odpowiada uczeniu się społecznemu, które przegląd wymienia wśród możliwych wyjaśnień. Przegląd stawia je obok genów i zmian biologicznych jako hipotezy do dalszych badań.

Co w badaniach nad traumą transgeneracyjną jest potwierdzone, a co hipotezą?

Badania nad traumą transgeneracyjną wskazują związek między traumą rodziców a zdrowiem dzieci w wybranych grupach, a jednego mechanizmu nie ustalono. Przegląd Bowersa i Yehudy z 2016 roku stwierdza, że hipoteza o wpływie traumy rodziców jest poparta danymi z grup potomstwa osób, które przeżyły Holokaust, i innych populacji.

Czy trauma transgeneracyjna jest rozpoznaniem?

Rozpoznaniem medycznym trauma transgeneracyjna nie jest, a w bloku zaburzeń swoiście związanych ze stresem w ICD-11 (od 6B40 do 6B45) nie ma takiej jednostki. Blok obejmuje PTSD i złożone PTSD. Znajdują się w nim także przedłużona żałoba i zaburzenie adaptacyjne. Są tam też dwa zaburzenia przywiązania u małych dzieci.

Jeśli masz objawy, lekarz ocenia, czy spełniają one kryteria któregoś z tych rozpoznań. Historia rodzinna może pomóc zrozumieć własne reakcje, ale nie zastępuje oceny objawów.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Co możesz zrobić dziś, jeśli rozpoznajesz tę historię w swojej rodzinie?

Dziś możesz oddzielić historię rodziny od własnych objawów, bo przy traumie transgeneracyjnej liczy się to, co dzieje się z Tobą teraz. Zapisz osobno, co wiesz o przeżyciach rodziców lub dziadków, i osobno, co sam odczuwasz: napięcie, unikanie, trudności ze snem lub w relacjach. Nie musisz nikogo oceniać ani rozliczać.

Jeśli Twoje objawy utrzymują się albo utrudniają życie, umów konsultację psychologiczną. Jeśli podejrzewasz PTSD u rodzica, NICE zaleca zaoferować dorosłym z PTSD indywidualną terapię poznawczo-behawioralną skoncentrowaną na traumie, więc jego objawy też można leczyć.

Gdzie szukać pilnej pomocy?

Pilna pomoc przy skutkach traumy w rodzinie to 112, gdy ktoś zagraża Twojemu życiu albo Ty myślisz o odebraniu sobie życia. Gdy takiego zagrożenia nie ma, a stan jest pilny, możesz zgłosić się na SOR albo do izby przyjęć. Całodobowe wsparcie w kryzysie psychicznym oferuje według strony gov.pl Ministerstwa Zdrowia numer 800 70 2222.

Gdzie jeszcze szukać pomocy, wyjaśnia tekst o kryzysie psychicznym.

Co dzieje się na konsultacji w PsychoNovatis?

Na konsultacji w PsychoNovatis rozmawiamy o historii traumy w Twojej rodzinie i o tym, jak wpływa na Twoje życie dziś. Pytamy też o oczekiwania wobec terapii. Pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku. Na ostatniej omawiamy kierunek terapii.

Prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną, tylko w tym nurcie. Ekspozycję prowadzimy w gabinecie oraz poza nim. Terapii EMDR nie prowadzimy. Psychiatry w naszym zespole nie ma, a decyzje o ewentualnych lekach podejmuje lekarz psychiatra. Konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do tego wskazania.

Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15. roku życia, a dzieci poniżej 15. roku życia nie. Spotkania odbywają się stacjonarnie w Lublinie albo online przez szyfrowane kanały Medfile lub ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku. Wszystkie nasze specjalistki są psycholożkami oraz psychoterapeutkami w trakcie szkolenia.