Osobowość histrioniczna: objawy, rozpoznanie i leczenie

Czym jest osobowość histrioniczna?

Osobowość histrioniczna (F60.4) to według ICD-10 zaburzenie osobowości z płytką i chwiejną uczuciowością. Osoba samodramatyzuje i ciągle szuka uznania oraz uwagi. ICD-10 zalicza zaburzenia z grupy F60 do ciężkich zaburzeń. Prawie zawsze wiążą się one z dużym cierpieniem i zakłóceniem życia społecznego.

Typowy początek to według StatPearls (2024) późna adolescencja lub wczesna dorosłość. Ta sama praca opisuje zaburzenie jako przewlekłe.

Osobowość histrioniczna: jakie są objawy?

Osobowość histrioniczna jest w ICD-10 opisana przez cechy dotyczące wyrażania emocji oraz potrzeby uwagi. Lista pochodzi z opisu klasyfikacji i nie służy do rozpoznawania ani oceniania innych osób. Osoba może czuć się niedoceniona lub pomijana, gdy nie jest w centrum uwagi (StatPearls, 2024).

StatPearls dodaje, że szybko zmieniające się, płytkie emocje inni mogą odbierać jako nieszczere.

Jeśli kilka punktów opisuje Ciebie od lat i psuje relacje lub pracę, umów konsultację z psychologiem. Rozpoznanie wynika z oceny, a nie z listy cech. Liczy się wzorzec.

• płytka i chwiejna uczuciowość
• samodramatyzowanie i teatralność
• przesadne wyrażanie emocji
• sugestywność
• egocentryzm i pobłażanie sobie
• brak liczenia się z innymi
• łatwo zranione uczucia
• ciągłe poszukiwanie uznania, podniecenia i uwagi

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Osobowość histrioniczna a zwykła potrzeba uwagi: gdzie leży granica?

Sama potrzeba uwagi nie jest zaburzeniem, a osobowość histrioniczna to według ICD-10 ciężkie zaburzenie. Prawie zawsze wiąże się ono z dużym cierpieniem i zakłóceniem życia społecznego. ICD-11 opisuje osobno trudność osobowościową (personality difficulty, QE50.7), która nie jest zaburzeniem psychicznym. Różnice pokazuje tabela.

Zaburzenia osobowości nie rozpoznaje się według ICD-11, gdy zachowania odpowiadają etapowi rozwoju albo wynikają z czynników społecznych lub kulturowych.

U nastolatków WHO wymaga wyższych progów dla cech Disinhibition oraz Negative affectivity. Wahania nastroju oraz ryzykowne zachowania są bowiem bardziej typowe dla okresu dojrzewania.

Osobowość histrioniczna w DSM-5-TR, ICD-10 i ICD-11

DSM-5-TR wyodrębnia osobowość histrioniczną w klastrze B, a ICD-10 nadaje jej kod F60.4. Tabela zestawia trzy ujęcia, a domeny cech to wymiary, nie typy rozpoznań. ICD-11 nie ma osobnej kategorii histrionicznej. Labilność emocjonalną opisuje tam domena Negative affectivity, a zachowania szukające uwagi domena Dissociality, w ramach egocentryzmu.

Zaburzenie osobowości (6D10) ocenia ICD-11 według nasilenia: łagodne, umiarkowane albo ciężkie. Cechy opisują domeny osobowości.

Polska dokumentacja medyczna używa obecnie kodów ICD-10, więc w dokumentach możesz zobaczyć kod F60.4. Kod nie jest wyrokiem.

Kto i jak rozpoznaje histrioniczne zaburzenie osobowości?

Ocenę objawów osobowości histrionicznej prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz psychiatra. Formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza. Test z internetu nie zastępuje rozmowy o historii trudności, bo rozpoznanie dotyczy wzorca trwającego długo. Ocena obejmuje też to, od jak dawna trwają trudności.

Histrioniczne zaburzenie osobowości może współwystępować z innymi zaburzeniami osobowości. W niemieckim ośrodku leczenia zaburzeń osobowości 81 z 159 osób z rozpoznaniem histrionicznym spełniało kryteria jeszcze jednego zaburzenia osobowości. Wśród nich zaburzenie narcystyczne miało 43 osoby, a zależne 30 osób (Babl i współpracownicy, 2023).

Zaburzenie osobowości rozpoznaje się według ICD-11 tylko wtedy, gdy objawy nie wynikają z bezpośredniego działania leku lub substancji. Nie wyjaśnia ich też lepiej inne zaburzenie psychiczne, choroba układu nerwowego ani inna choroba.

W ICD-10 osobny kod F60.3 ma osobowość chwiejna emocjonalnie, do której należy typ borderline. Chwiejna emocjonalnie to skłonność do działania impulsywnego bez liczenia się z konsekwencjami oraz nieprzewidywalny nastrój. Borderline ma osobny tekst.

Badanie SCID-5-PD z opinią możesz zamówić w PsychoNovatis, a rozpoznanie medyczne stawia lekarz.

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Ile osób ma osobowość histrioniczną i z czym się łączy?

Babl i współpracownicy (2023) podają we wstępie pracy, za innymi autorami, że osobowość histrioniczną ma od 0,6% do 3% osób w populacji ogólnej, a oszacowanie dla całego życia to 1,8%. Wynik 1,8% pochodzi z pracy Hasin i Granta z 2015 roku. W próbach klinicznych poradni ambulatoryjnych podawano według Babl i współpracowników 1-6%.

Babl i współpracownicy (2023), powołując się na Sachse i współpracowników (2012), piszą, że u osób z cechami zgodnymi z rozpoznaniem występuje wyższy odsetek depresji dużej, zaburzeń lękowych, zaburzeń somatycznych oraz uzależnień od substancji.

Praca z 2023 roku opisuje osoby z cechami zgodnymi z rozpoznaniem jako wykazujące duże cierpienie i potrzebę leczenia, a autorzy przypominają, że trafność samego rozpoznania pozostaje przedmiotem debaty naukowej. Cierpienie jest tu realne.

Dlaczego wokół tego zaburzenia jest tyle mitów?

Pojęcie „histeria”, z którego wyrosła osobowość histrioniczna, pochodzi od greckiego słowa oznaczającego macicę. Opisuje to StatPearls (2024). Dawni lekarze uważali takie zachowania za wyłącznie kobiece, wynikające z zaburzeń macicy. W końcu XIX wieku Sigmund Freud opisał histerię jako zaburzenie psychologiczne dotykające głównie kobiet.

Histrioniczne zaburzenie osobowości trafiło do DSM jako osobna kategoria w 1980 roku (DSM-III). ICD-10 nadal wymienia przy F60.4 określenia hysterical i psychoinfantile.

Wśród 159 osób leczonych w niemieckim ośrodku 82,4% to kobiety. Autorzy zaznaczają brak reprezentatywności tej próby dla przeciętnej populacji klinicznej, bo ośrodek jest specjalistyczny. Mit ma więc swoją historię.

Osobowość histrioniczna: czy da się ją leczyć?

Psychoterapia jest według NHS leczeniem zaburzeń osobowości, a Babl i współpracownicy (2023) piszą, powołując się na przegląd z 2016 roku, że według ich wiedzy nie ma badań skutków leczenia psychologicznego w próbach z osobowością histrioniczną. Opisują pojedyncze przypadki poprawy po terapii funkcjonalno-analitycznej oraz terapii klaryfikującej, a także brak badań z randomizacją porównujących różne metody leczenia.

Praca z 2023 roku opisuje psychoterapię 159 osób z histrionicznym zaburzeniem osobowości w niemieckim ośrodku, prowadzoną metodą klaryfikującą (clarification-oriented psychotherapy), bez grupy kontrolnej. Objawy histrioniczne oraz ogólne obciążenie objawami zmniejszyły się istotnie od przyjęcia do wypisu.

Poprawa wiązała się z procesami w relacji terapeutycznej. Gdy pacjent coraz bardziej ufał terapeucie i dawał się konfrontować, objawy zmniejszały się silniej.

Według autorów osoby z tym rozpoznaniem mogą w terapii prezentować się jako szczególnie potrzebujące i prosić o wyjątkowe traktowanie. Może to sprawdzać stabilność relacji albo odciągać od treści pracy.

Co zrobić dziś, jeśli rozpoznajesz u siebie te cechy?

Jeśli cechy osobowości histrionicznej trwają u Ciebie od lat i psują relacje lub pracę, umów konsultację psychologiczną. Ocenę prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki, a o lekach decyduje lekarz psychiatra. Jeśli opisuje to kogoś bliskiego, zaproponuj rozmowę zamiast stawiać rozpoznanie. Konsultacja służy ocenie objawów, a nie wystawianiu etykiety.

W PsychoNovatis prowadzimy psychoterapię w nurcie poznawczo-behawioralnym w Lublinie oraz online przez Medfile i ZnanyLekarz. Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia, a sesja trwa 50 minut. Przed terapią właściwą odbywają się średnio 3 do 4 konsultacje, na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Farmakoterapia odbywa się poza placówką, bo w zespole nie ma psychiatry. Stawki podaje cennik.

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Gdy zagrożenia życia nie ma, a myśli samobójcze narastają, zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć albo zadzwoń pod 800 70 2222 (dorośli, całodobowo, bezpłatnie). Drogi pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.