Zaburzenia osobowościArtykuł
7 min czytania
Marcela Kwiecień

Autor

Marcela Kwiecień

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Mieszane zaburzenia osobowości: co to znaczy, gdy słyszysz takie rozpoznanie

Mieszane zaburzenia osobowości: co to znaczy, gdy słyszysz takie rozpoznanie

Co znaczy rozpoznanie mieszanego zaburzenia osobowości?

Mieszane zaburzenie osobowości oznacza, że sposób myślenia, odczuwania i reagowania sprawia Ci wyraźny kłopot, ale nie pasuje do wzorca żadnego jednego typu, na przykład paranoicznego czy unikającego. To nie pomyłka ani gorsza wersja innych rozpoznań, tylko opis obrazu, który łączy cechy kilku typów naraz.

W dokumentach zobaczysz zwykle sam kod, który właśnie to oznacza. Taki zapis bywa też użyty, gdy kłopotliwa zmiana osobowości pojawiła się wtórnie, w towarzystwie depresji, zaburzeń lękowych lub innego zaburzenia afektywnego.

Jak mieszane zaburzenie osobowości wygląda w życiu?

W życiu widać je w powtarzających się trudnościach w wielu sytuacjach: w pracy, w nauce i w relacjach z bliskimi. Nie chodzi o jeden zły tydzień ani o jedną trudną relację. Chodzi o wzorzec, który wraca, utrudnia funkcjonowanie i sprawia, że Ty albo ludzie wokół Was cierpicie.

Weźmy osobę, która bardzo boi się krytyki i przez to unika bliskości, a przy tym trzyma się sztywnych zasad i nie potrafi okazać, co czuje. Żaden pojedynczy opis nie pasuje do niej w całości, a mimo to jej życie wyraźnie na tym cierpi. To przykład ilustracyjny, nie opis konkretnej osoby.

Cechy, które łączą się w takim obrazie, można ułożyć w kilka grup. Pierwsza to lęk, poczucie podatności na zranienie, kłopoty z regulacją emocji i nadreaktywność na krytykę i niepowodzenia. Druga to dystans emocjonalny i unikanie bliskich przyjaźni. Trzecia to brak empatii, wykorzystywanie innych oraz poczucie wielkości i roszczenia. Czwarta to impulsywność, lekkomyślność i brak planowania. Piąta to perfekcjonizm, upór, unikanie ryzyka i kontrola wyrażania emocji. U jednej osoby łączy się zwykle kilka z nich.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Wszystkie odcinki

Czym mieszane zaburzenie osobowości różni się od trudnego charakteru?

Różnica leży w nasileniu i w skutkach. Każdy ma cechy, które utrudniają życie, ale zaburzenie zakłada, że trudności dotyczą tożsamości, poczucia własnej wartości, kierowania sobą lub relacji z innymi, utrzymują się dłużej niż 2 lata, widać je w wielu sytuacjach i towarzyszy im cierpienie albo wyraźne pogorszenie funkcjonowania.

Cechy słabsze niż łagodne zaburzenie, które tylko trochę przeszkadzają, nie są zaburzeniem psychicznym. Specjaliści opisują je jako trudności osobowościowe, podobnie jak nasilone cechy osobowości. Taki stan też może być powodem rozmowy z psychologiem, ale ma inne znaczenie niż rozpoznanie zaburzenia.

Nowsze ujęcie diagnostyczne zamiast typów ocenia, czy zaburzenie jest łagodne, umiarkowane czy ciężkie. W Polsce nadal obowiązuje starsza wersja i jej kody.

Czy to częste, że ktoś nie pasuje do żadnego typu zaburzenia osobowości?

Tak, to częste: około połowa osób z rozpoznawalnym zaburzeniem osobowości nie spełnia kryteriów żadnego konkretnego typu. Ta proporcja dotyczy rozpoznania nieokreślonego w ogóle, a nie samego mieszanego zaburzenia, więc nie wiadomo, ile osób ma właśnie ten obraz.

Nie jesteś więc wyjątkiem, jeśli Twoje trudności nie pasują do żadnej gotowej etykiety. Ten problem klasyfikacji był jednym z powodów, dla których nowa klasyfikacja zrezygnowała z podziału na typy.

Kto rozpoznaje mieszane zaburzenie osobowości?

Rozpoznanie stawia lekarz, a ocenę objawów może prowadzić psycholog przygotowany do diagnostyki. Podstawą są rozmowa o Twojej historii, dokumentacja oraz relacje osób bliskich. Test z internetu tego nie zastąpi, bo nie widzi, jak funkcjonujesz w wielu sytuacjach przez lata.

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Jak mieszane zaburzenie osobowości leczy się w terapii?

Podstawą pomocy jest psychoterapia, a terapia trwa miesiące albo lata. Pracujesz z terapeutą nad zrozumieniem własnych myśli i zachowań oraz nad tym, co w nich powtarza się mimo dobrych chęci. Inne metody i leki dotyczą współistniejących problemów, takich jak depresja, lęk albo objawy psychotyczne, a o lekach decyduje psychiatra.

Wśród pacjentów z zaburzeniami osobowości z grupy lękowej oraz paranoicznym, histrionicznym lub narcystycznym terapia schematów prowadzona przez dłuższy czas dała po latach większy odsetek wyzdrowień niż leczenie standardowe. Wyniki nie zależały od rozpoznanego zaburzenia. Mieszanego zaburzenia nie uwzględniono w tych grupach, więc nie wiadomo, czy wynik przenosi się wprost na ten obraz.

Co zrobić, gdy usłyszałeś takie rozpoznanie albo widzisz je w dokumentach?

Zacznij od zapisania faktów, które pozwolą lekarzowi i psychologowi opisać Twoje trudności dokładniej niż sam kod w dokumentach. Lista przydaje się na wizycie, bo na miejscu łatwo zapomnieć o szczegółach. Nie służy do samodzielnego rozpoznania, tylko do rozmowy z kimś, kto zna Twoją historię.

  1. 1Przepisz z dokumentu rozpoznanie, datę i nazwę placówki albo lekarza, który je wpisał.
  2. 2Zapisz trzy sytuacje z ostatnich miesięcy, w których Twoje reakcje utrudniły pracę, naukę albo relację z bliską osobą.
  3. 3Dopisz, od jak dawna te trudności się powtarzają. Rozpoznanie zakłada okres dłuższy niż 2 lata.
  4. 4Zapytaj lekarza prowadzącego, które cechy złożyły się na to rozpoznanie i czy ocenia je jako łagodne, umiarkowane czy ciężkie.
  5. 5Zgłoś się do psychologa lub psychoterapeuty i zabierz notatki razem z dokumentem.

Kiedy mieszane zaburzenie osobowości wymaga pilnej pomocy?

Mieszane zaburzenie osobowości samo nie jest stanem pilnym, ale przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, zadzwoń pod 112. Pilne są też myśli o odebraniu sobie życia i samookaleczenie. Wtedy nie czekaj na termin wizyty ani na kolejną rozmowę z lekarzem.

Gdy bezpośredniego zagrożenia nie ma, a myśli o śmierci są silne, możesz pojechać na SOR albo do izby przyjęć lub zadzwonić na całodobową linię wsparcia dla dorosłych 800 70 2222. Działa też całodobowy telefon zaufania 116 123.

Bibliografia

  1. WHO (2019), ICD-10: F60 Specific personality disorders, F61 Mixed and other personality disorders, F62 Enduring personality changes
  2. Bach B., First M. B. (2018), Application of the ICD-11 classification of personality disorders, BMC Psychiatry 18, 351
  3. Ekselius L. (2018), Personality disorder: a disease in disguise, Upsala Journal of Medical Sciences 123, 194-204
  4. Bamelis L. L. M. i in. (2014), Results of a multicenter randomized controlled trial of the clinical effectiveness of schema therapy for personality disorders, American Journal of Psychiatry 171, 305-322
  5. NHS (b.d.), Personality disorder
  6. Ministerstwo Zdrowia (b.d.), Odpowiedzi na zadawane pytania dotyczące ICD-11

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie służy do samodzielnego rozpoznawania zaburzenia osobowości. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod 112.

Często zadawane pytania

Co znaczy kod mieszanego zaburzenia osobowości w dokumentach?

Ten kod oznacza mieszane zaburzenia osobowości: cechy kilku typów bez jednego przeważającego albo kłopotliwą zmianę osobowości wtórną wobec zaburzenia afektywnego lub lękowego.

Czy mieszane zaburzenie osobowości to to samo co zaburzenie osobowości bez określenia typu?

Nie. Zaburzenie osobowości bez określenia typu to osobne rozpoznanie. Mieszane obejmuje obraz łączący cechy kilku typów oraz kłopotliwe zmiany osobowości wtórne wobec innego zaburzenia.

Czy mieszane zaburzenie osobowości jest cięższe niż inne typy?

Samo rozpoznanie nie podaje nasilenia. Nowsze ujęcie diagnostyczne ocenia je jako łagodne, umiarkowane albo ciężkie, na podstawie zakresu zaburzeń funkcjonowania.

Kto może rozpoznać mieszane zaburzenie osobowości?

Lekarz stawia rozpoznanie. Ocenę objawów może prowadzić psycholog przygotowany do diagnostyki. Opiera się na rozmowie o historii i dokumentacji.

Czy mieszane zaburzenia osobowości można leczyć?

Pomaga psychoterapia, która trwa miesiące albo lata. Terapia schematów dała po latach większy odsetek wyzdrowień niż leczenie standardowe, a wynik nie zależał od rozpoznanego zaburzenia.

Czy rozpoznanie zniknie z dokumentów po wprowadzeniu nowej klasyfikacji?

W Polsce nadal obowiązuje starsza wersja klasyfikacji, a terminu wdrożenia nowej Ministerstwo Zdrowia nie ogłosiło. Dotychczasowy zapis pozostaje więc w dokumentach.

Marcela Kwiecień

mgr Marcela Kwiecień

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Prowadzę terapię par, a jako jedyna w zespole badanie ADHD metodą wywiadu DIVA-5. W pracy łączę CBT z Terapią Skoncentrowaną na Rozwiązaniach.

Zobacz profil
Pomagamy w tym

Ten temat leczymy u nas

Zaburzenia osobowości

Terapia zaburzeń osobowości w Lublinie

Intensywne emocje, niestabilne relacje, impulsywne decyzje, zaburzenia osobowości można leczyć. Prowadzimy psychoterapię poznawczo-behawioralną, a leczenie farmakologiczne prowadzi lekarka psychiatra z naszego zespołu.

Zobacz, jak pomagamy