Mieszane zaburzenia osobowości: co znaczy F61 i co zmienia ICD-11

Co oznacza F61, czyli mieszane zaburzenia osobowości?

F61 to w ICD-10 kategoria mieszanych zaburzeń osobowości, które sprawiają kłopot, ale nie mają wzorca objawów żadnego z typów z grupy F60. Światowa Organizacja Zdrowia nazywa ją po angielsku Mixed and other personality disorders. Klasyfikacja dodaje, że rozpoznanie takich zaburzeń jest nierzadko trudniejsze niż rozpoznanie typu z F60.

Klasyfikacja ICD-10 podaje dwa przykłady. Pierwszy to zaburzenie mieszane, czyli cechy kilku zaburzeń z F60 bez jednego przeważającego zestawu objawów, który pozwalałby wybrać konkretny typ. Drugi to kłopotliwe zmiany osobowości, których nie da się zaliczyć do F60 ani do F62. Uznaje się je za wtórne wobec współistniejącego zaburzenia afektywnego lub lękowego.

Z F61 wyłączone są nasilone cechy osobowości (Z73.1). Nasilone cechy nie są zaburzeniem, tylko pozycją z działu czynników wpływających na zdrowie.

Czym F61 różni się od F60.8, F60.9 i F62?

Kod F61 obejmuje mieszane zaburzenia osobowości, czyli obraz mieszany albo zmianę wtórną wobec innego zaburzenia, a sąsiednie kody ICD-10 dotyczą innych sytuacji. F60.8 obejmuje inne wymienione typy, F60.9 zaburzenie osobowości bez określenia typu, a F62 trwałą zmianę osobowości po skrajnym stresie albo ciężkiej chorobie psychicznej u osoby bez wcześniejszego zaburzenia osobowości.

Zmiana osobowości po chorobie lub uszkodzeniu mózgu ma w ICD-10 inny kod, F07.0. Opisuje ją osobny tekst o organicznych zaburzeniach osobowości.

PsychoLogic

Czy czujesz niepokój nawet wtedy, gdy nic się nie dzieje?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy ICD-11 zna mieszane zaburzenia osobowości?

ICD-11 nie dzieli zaburzeń osobowości na typy, więc mieszane zaburzenie osobowości nie ma w niej odpowiednika. Klasyfikacja ocenia nasilenie zaburzenia jako łagodne (6D10.0), umiarkowane (6D10.1) albo ciężkie (6D10.2) i dodaje opis cech (6D11). Ekselius (2018) nazywa tę zmianę radykalną. Kod 6D10 oznacza w niej zaburzenie osobowości, a kod 6D11 opis cech.

Według opisu Bacha i Firsta (2018) rozpoznanie wymaga zaburzeń funkcjonowania w obrębie siebie (tożsamość, poczucie własnej wartości, kierowanie sobą) lub w relacjach z innymi. Zaburzenia utrzymują się dłużej niż 2 lata. Widać je w wielu sytuacjach osobistych i społecznych i towarzyszy im cierpienie albo istotne upośledzenie funkcjonowania.

Wzorce słabsze niż łagodne zaburzenie ICD-11 opisuje jako personality difficulty. Nie jest to zaburzenie psychiczne, tylko pozycja z działu czynników wpływających na zdrowie, podobna do ICD-10 Z73.1.

Jak ICD-11 opisuje cechy osobowości?

ICD-11 opisuje zaburzenie osobowości jednym stopniem nasilenia i jedną lub kilkoma z pięciu domen cech. Domeny opisują cechy, które wyróżniają się u danej osoby. Polskie tłumaczenie ICD-11 ma według Ministerstwa Zdrowia charakter przedostateczny, więc nazwy domen podajemy po angielsku, z opisem cech po polsku.

Bach i First (2018) opisują 36-letniego mężczyznę z łagodnym zaburzeniem osobowości i wyróżniającymi się cechami Negative Affectivity oraz Detachment. Przykład pokazuje zapis: jedno nasilenie i dwie domeny cech.

Do opisu można dodać wzorzec borderline (Borderline Pattern) po ustaleniu nasilenia. Zaburzenie borderline omawia osobny tekst.

Ile osób nie pasuje do żadnego typu zaburzenia osobowości?

Przegląd Ekselius (2018) podaje za Verheulem i Widigerem (2004), że około połowa osób z rozpoznawalnym zaburzeniem osobowości nie spełnia kryteriów żadnego swoistego typu i dostaje rozpoznanie zaburzenia osobowości nieokreślonego. Przegląd mówi o rozpoznaniu nieokreślonym (F60.9) w ogóle, a nie o kodzie F61.

Liczby osób z obrazem mieszanym i kodem F61 przegląd osobno nie podaje.

Wstępna tabela przejścia z ICD-10 do cech ICD-11 (Bach i First) obejmuje typy od F60.0 do F60.8. Kategorii F61 w niej nie ma.

Czy kod F61 zostanie zastąpiony kodem z ICD-11?

W Polsce obowiązuje ICD-10 w wersji z 2008 roku, więc kod F61 mieszanych zaburzeń osobowości pozostaje w dokumentach, a terminu wdrożenia ICD-11 Ministerstwo Zdrowia nie ogłosiło. Ministerstwo zapowiada, że informację o terminie poda do publicznej wiadomości z odpowiednim wyprzedzeniem. Polskie tłumaczenie ICD-11 jest według ministerstwa wersją przedostateczną.

Bach i First proponują, że nasilenie zaburzenia informuje o rokowaniu i intensywności leczenia. Cechy mają informować o ukierunkowaniu i stylu terapii. Autorzy zaznaczają, że te założenia wymagają jeszcze badań.

Kto rozpoznaje mieszane zaburzenie osobowości?

Rozpoznanie mieszanego zaburzenia osobowości, jak każdego zaburzenia osobowości, stawia lekarz, a ocenę objawów może prowadzić psycholog przygotowany do diagnostyki. Bach i First wskazują jako źródła informacji do rozpoznania wywiad kliniczny, dokumentację oraz relacje osób bliskich. Test z internetu nie zastępuje takiej oceny.

Czym różni się test z internetu od wywiadu SCID-5-PD, który prowadzimy w PsychoNovatis, opisuje osobny tekst.

Jak leczy się mieszane zaburzenia osobowości?

Leczenie mieszanych zaburzeń osobowości obejmuje według NHS psychoterapię, a terapia trwa miesiące albo lata. Pacjent pracuje z terapeutą nad zrozumieniem swoich myśli oraz zachowań. Inne terapie i leki dotyczą współistniejących problemów, takich jak depresja, lęk albo objawy psychotyczne. O lekach decyduje lekarz, a farmakoterapia odbywa się poza naszą placówką.

Randomizowane badanie na 323 pacjentach z zaburzeniami osobowości z grupy C oraz paranoicznym, histrionicznym lub narcystycznym 50 sesji terapii schematów dało po 3 latach większy odsetek wyzdrowień z zaburzenia osobowości niż leczenie standardowe. Wyniki nie różniły się zależnie od rozpoznanego zaburzenia. Mieszane zaburzenie osobowości nie figuruje w opisie badanych grup.

PsychoLogic

Dlaczego czujesz się winny(a), gdy odpoczywasz?

Co zrobić dziś, gdy w dokumentach stoi F61?

Gdy w dokumentach stoi F61, czyli mieszane zaburzenie osobowości, zacznij od zapisania faktów, które pozwolą lekarzowi i psychologowi opisać Twoje trudności dokładniej niż sam kod. Zapisana lista przydaje się na wizycie, bo na miejscu łatwo zapomnieć o szczegółach. Lista nie służy do samodzielnego rozpoznania.

1. 1Przepisz z dokumentu kod, datę i nazwę placówki albo lekarza, który go wpisał.
2. 2Zapisz trzy sytuacje z ostatnich miesięcy, w których Twoje reakcje utrudniły pracę, naukę albo relację z bliską osobą.
3. 3Dopisz, od jak dawna te trudności się powtarzają. ICD-11 wymaga okresu dłuższego niż 2 lata.
4. 4Zapytaj lekarza prowadzącego, które cechy złożyły się na F61 i czy oceniłby nasilenie jako łagodne, umiarkowane czy ciężkie.
5. 5Umów konsultację z psychologiem lub psychoterapeutą i zabierz notatki razem z dokumentem.

Kiedy mieszane zaburzenie osobowości wymaga pilnej pomocy?

Mieszane zaburzenie osobowości samo nie jest stanem pilnym, ale przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, zadzwoń pod 112. Pilne są też myśli o odebraniu sobie życia i samookaleczenie. Wtedy nie czekaj na termin konsultacji ani na kolejną rozmowę z lekarzem.

Gdy bezpośredniego zagrożenia nie ma, a myśli o śmierci są silne, możesz pojechać na SOR albo do izby przyjęć lub zadzwonić na całodobową linię wsparcia dla dorosłych 800 70 2222. Więcej o drodze pomocy piszemy w osobnym tekście.

Jak pomagamy przy mieszanych zaburzeniach osobowości w PsychoNovatis?

Przy mieszanych zaburzeniach osobowości PsychoNovatis prowadzi psychoterapię poznawczo-behawioralną i badanie SCID-5-PD z pisemną opinią. SCID-5-PD to ustrukturyzowany wywiad kliniczny. Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15 roku życia. Dzieci nie przyjmujemy. Sesja trwa 50 minut, a leczenia psychiatrycznego w placówce nie prowadzimy.

Przed terapią właściwą odbywają się średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku. Na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Pracujemy w Lublinie albo online przez szyfrowane kanały Medfile oraz ZnanyLekarz. Stawki znajdziesz w cenniku, a specjalistki w zespole.