Perfekcjonizm: kiedy wysokie standardy szkodzą i co pomaga

Czym jest perfekcjonizm i kiedy przestaje być zaletą?

Perfekcjonizm kliniczny to według Shafran i współpracowników (2002) nadmierne uzależnienie oceny siebie od starań o własne bardzo wymagające standardy i od ich osiągania. Autorzy opisują to w co najmniej jednej ważnej dla człowieka dziedzinie, na przykład w pracy. Uzależnienie trwa mimo negatywnych skutków. Samo dążenie do wysokich standardów nie spełnia tej definicji.

Egan i współpracownicy (2011) nazywają perfekcjonizm procesem przekrojowym. Pojawia się on w depresji oraz w zaburzeniach lękowych lub odżywiania. Osobowość anankastyczna to rozpoznanie stawiane przez lekarza i ma osobny tekst.

Czym dążenie do wysokich standardów różni się od obaw perfekcjonistycznych?

Badacze wyróżniają w perfekcjonizmie dwa wymiary: dążenie do wysokich standardów oraz obawy perfekcjonistyczne (perfectionistic concerns). Z wypaleniem wiąże się wyraźnie dopiero drugi z nich. Wynika to z metaanalizy 43 badań z udziałem 9 838 osób (Hill i Curran, 2016). Wymiary mierzy się osobnymi skalami.

Autorzy zalecają dalsze badania podłużne. Dotychczasowy obraz nie rozstrzyga więc, co jest przyczyną, a co skutkiem.

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jak działa pułapka perfekcjonizmu?

Według Shafran i współpracowników perfekcjonizm podtrzymuje stronnicza ocena własnych wyników. Po porażce osoba reaguje samokrytyką. Spełniony standard uznaje za zbyt mało wymagający. Ocena siebie wciąż zależy od wyniku, więc wzorzec się podtrzymuje. Na przykładzie prezentacji: pochwała nie cieszy, bo standard był za niski, więc następną przygotowujesz dłużej.

Błąd na jednym slajdzie wraca przez cały tydzień.

1. 1Stawiasz sobie bardzo wysoki standard i od jego spełnienia uzależniasz ocenę siebie.
2. 2Gdy go nie spełniasz, reagujesz samokrytyką.
3. 3Gdy go spełniasz, uznajesz, że był za mało wymagający.
4. 4Ocena siebie wciąż zależy od następnego wyniku, więc wzorzec się powtarza.

Z jakimi trudnościami psychicznymi wiąże się perfekcjonizm?

Metaanaliza 284 badań wykazała związek obu wymiarów perfekcjonizmu z psychopatologią. Przeanalizowano 2 047 wielkości efektu. Wyniki dotyczyły rozpoznań depresji oraz zaburzeń lękowych. Badano też OCD i zaburzenia odżywiania. Do wyników należały także samookaleczenia oraz myśli samobójcze (Limburg i in., 2017). Związek nie dowodzi, że perfekcjonizm te trudności powoduje.

Egan i współpracownicy (2011) opisują rolę perfekcjonizmu w leczeniu. Według ich przeglądu perfekcjonizm jest:

• czynnikiem ryzyka i czynnikiem podtrzymującym zaburzenia odżywiania
• czynnikiem podtrzymującym OCD
• czynnikiem podtrzymującym lęk społeczny oraz depresję
• predyktorem wyniku leczenia w tych zaburzeniach

Czy perfekcjonizmu jest dziś więcej niż kiedyś?

Poziom perfekcjonizmu wśród studentów z USA, Kanady lub Wielkiej Brytanii rósł liniowo od 1989 do 2016 roku. Metaanaliza objęła 164 próby z 27 lat. Uczestniczyło w nich 41 641 studentów. Wypełnili oni wielowymiarową skalę perfekcjonizmu Hewitta i Fletta (Curran i Hill, 2019).

Rosły wymagania wobec siebie. Rosły wymagania wobec innych. Rosło też poczucie, że inni wymagają od Ciebie więcej. Dane obejmują wyłącznie studentów z trzech krajów, więc nie opisują całej populacji.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Co pomaga przy perfekcjonizmie?

Terapia poznawczo-behawioralna perfekcjonizmu zmniejszała perfekcjonizm oraz objawy depresji w metaanalizie 15 badań z losowym doborem (912 uczestników). Efekty na miary perfekcjonizmu były średnie lub duże. Badania dotyczyły terapii w gabinecie oraz samopomocy. Średnia wieku uczestników wynosiła 23 lata (Galloway i in., 2022).

Autorzy wskazują ograniczenia: mało badań i brak porównań z innymi terapiami. Przegląd 8 badań (Lloyd i in., 2015) uznaje za częściowo potwierdzone, że perfekcjonizm da się istotnie zmniejszyć u osób z zaburzeniami związanymi z perfekcjonizmem. Pozostaje pytanie o optymalną długość i formę terapii.

Kiedy perfekcjonizm wymaga pomocy specjalisty?

Konsultacja w sprawie perfekcjonizmu jest potrzebna, gdy standardy utrzymują się mimo kosztów dla zdrowia, relacji lub pracy. Na tym polega według Shafran i współpracowników perfekcjonizm kliniczny. Psycholog przygotowany do diagnostyki może ocenić nasilenie objawów. Lekarz ocenia, czy objawy spełniają kryteria depresji, zaburzenia lękowego lub zaburzeń odżywiania.

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod 112. Gdy zagrożenie nie jest bezpośrednie, a myśli o śmierci narastają, jedź na SOR albo do izby przyjęć lub zadzwoń na całodobową linię wsparcia dla dorosłych 800 70 2222. Drogi pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.

Jak pomagamy przy perfekcjonizmie w PsychoNovatis?

W PsychoNovatis prowadzimy psychoterapię poznawczo-behawioralną przy perfekcjonizmie dla dorosłych oraz młodzieży od 15. roku życia. Dzieci nie przyjmujemy. Psychoterapię prowadzą psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia. Sesja trwa 50 minut. Przed terapią właściwą odbywa się średnio 3 do 4 konsultacji, zależnie od przypadku.

Na ostatniej konsultacji omawiamy kierunek terapii. Pracujemy z przekonaniami o błędzie i niedoskonałości oraz rozluźniamy sztywne reguły.

Spotkania odbywają się w Lublinie albo online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Stawki znajdziesz w cenniku. Rozpoznanie stawia lekarz, a o lekach decyduje psychiatra poza naszą placówką.