Zamknięcie w sobie: skąd się bierze i kiedy iść do specjalisty

Jak zachowuje się człowiek zamknięty w sobie?

Człowiek zamknięty w sobie ogranicza kontakty z innymi: odmawia spotkań, rzadziej rozmawia i unika sytuacji w grupie. Same te zachowania nie wskazują jednak przyczyny, bo NHS opisuje podobne unikanie w depresji, w lęku społecznym i w PTSD, a każde z tych zaburzeń ma też inne objawy.

Dlatego odmowa pizzy w piątek niczego jeszcze nie rozstrzyga. Rozpoznanie wymaga pozostałych objawów, ich nasilenia i wpływu na życie, a ocenia to specjalista.

• W depresji NHS wymienia unikanie kontaktu z przyjaciółmi, udział w mniejszej liczbie spotkań i zaniedbywanie hobby oraz zainteresowań.
• W lęku społecznym NHS opisuje unikanie rozmów w grupie, jedzenia w towarzystwie i imprez albo długie zamartwianie się nimi.
• W PTSD NHS wymienia rzadszą komunikację z innymi, unikanie ludzi lub miejsc przypominających zdarzenie oraz rezygnację z rzeczy, które wcześniej sprawiały przyjemność.

Skąd się bierze zamknięcie w sobie?

Zamknięcie w sobie może łączyć się z cechą osobowości, taką jak introwersja, albo z trudnością psychiczną, taką jak lęk społeczny, depresja czy PTSD. Od tej różnicy zależy, czy potrzebna jest pomoc, a ocenia się to po pozostałych objawach i po tym, jak mocno wycofanie ogranicza życie.

Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a rozpoznanie należy do lekarza.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy introwersja to zaburzenie?

Nie. Introwersja jest cechą osobowości, więc sama potrzeba samotności nie jest objawem. Osoba introwertyczna może jednak mieć też lęk społeczny albo depresję, a wtedy o rozpoznaniu decydują lęk, utrata zainteresowań i trudności w codziennym życiu, a nie liczba spotkań w tygodniu.

Introwersję opisuje się jako jeden biegun ciągłego wymiaru osobowości, na którego drugim końcu jest ekstrawersja. W badaniu nastolatków lubienie samotności wiązało się z lepszym dobrostanem po uwzględnieniu nieśmiałości i negatywnych myśli w samotności. Z większą samotnością wiązały się natomiast nieśmiałość i negatywne myśli w samotności. Badanie nie ustala przyczyn tych zależności.

Powodem do rozmowy ze specjalistą jest według NHS uporczywy strach przed sytuacjami społecznymi, który wpływa na życie codzienne, oraz objawy depresji trwające przez większość dnia, codziennie, dłużej niż dwa tygodnie. Brak tych sygnałów nie zastępuje jednak oceny specjalisty.

Zamknięcie w sobie czy lęk społeczny?

Zamknięcie w sobie związane z lękiem społecznym oznacza unikanie kontaktów, na przykład rozmów w grupie, jedzenia w towarzystwie i imprez, z powodu długotrwałego, przytłaczającego strachu przed sytuacjami społecznymi. Według NHS taki strach wpływa na pewność siebie, relacje, pracę lub naukę i jest czymś więcej niż nieśmiałością.

W badaniu dorosłych porównano osoby z fobią społeczną, bardzo nieśmiałe bez fobii i nienieśmiałe. Unikanie sytuacji, których się bały, zgłosiło niemal wszystkich z fobią społeczną i połowa bardzo nieśmiałych bez fobii. Ponad jedna trzecia bardzo nieśmiałych bez fobii nie zgłosiła żadnych obaw społecznych. Towarzyskość obu nieśmiałych grup była podobnie niska, więc z zewnątrz trudno je odróżnić, a najwięcej objawów i największe ograniczenia w funkcjonowaniu mieli uczestnicy z fobią społeczną. Wyniki nie opisują wszystkich osób nieśmiałych.

Lęk społeczny zwykle zaczyna się według NHS w wieku nastoletnim, a terapia poznawczo-behawioralna jest uznawana za najlepsze leczenie.

Czy zamykanie się w sobie to objaw depresji?

Zamykanie się w sobie należy do zachowań, które NHS opisuje w depresji, zwłaszcza gdy oznacza unikanie przyjaciół i zaniedbywanie zainteresowań. Samo wycofanie nie wystarcza jednak do rozpoznania depresji u dorosłych, bo liczą się też pozostałe objawy, ich nasilenie i czas trwania.

Obok wycofania NHS opisuje w depresji ciągły obniżony nastrój lub smutek, poczucie beznadziei, niską samoocenę, utratę radości, drażliwość, a także zaburzenia snu i spadek energii. Wśród objawów wymienia również myśli samobójcze. NHS zaleca wizytę u lekarza, gdy objawy depresji trwają przez większość dnia, codziennie, dłużej niż dwa tygodnie. Rozpoznanie depresji stawia lekarz.

Przy myślach samobójczych lub zagrożeniu życia dzwoń pod 112 albo zgłoś się na SOR. Jeśli potrzebujesz rozmowy, całodobowo działa bezpłatna linia 800 70 2222 dla dorosłych w kryzysie psychicznym oraz 116 123, telefon wsparcia emocjonalnego.

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Dlaczego zamykam się przed bliską osobą?

Badania nie wskazują jednej przyczyny zamykania się przed bliską osobą, ale opisują wzorzec. W badaniu par unikanie bliskości w przywiązaniu wiązało się z częstszym wycofywaniem się, a układ, w którym jedna osoba domaga się rozmowy, a druga się wycofuje, z niższą satysfakcją obojga partnerów.

Powiązania pośrednie były istotne tylko w parach kobieta i mężczyzna, a w parach o innym składzie płci ich nie wykryto. Wszystko opierało się na samoopisach, pary były na ogół zadowolone ze związku, a badanie nie ustala przyczyn. To wzorzec zaobserwowany u par, a nie wyjaśnienie, dlaczego zamyka się konkretna osoba.

Wycofanie przed najbliższymi może być też objawem PTSD: NHS wymienia wśród nich problemy w relacjach, takie jak rzadsza komunikacja z innymi, oraz trudności z odczuwaniem emocji.

Jak rozmawiać z osobą zamkniętą w sobie?

Gdy bliska osoba się wycofuje, a podejrzewasz u niej depresję, NHS radzi utrzymywać kontakt przez wiadomości, telefon lub spotkania, dać jej znać, że masz czas, żeby jej wysłuchać, akceptować ją bez oceniania, być cierpliwym i zachęcać ją do rozmowy z lekarzem.

Możesz napisać na przykład: „Zależy mi na Tobie. Jeśli będziesz chciał lub chciała pogadać, mam czas”. Badanie par opisuje wzorzec, w którym jedna osoba domaga się rozmowy, a druga się wycofuje, i wiąże go z niższą satysfakcją obojga partnerów, ale nie sprawdza, jaki sposób rozmowy pomaga.

Kiedy iść do specjalisty z powodu zamykania się w sobie?

Z powodu zamykania się w sobie zgłoś się do specjalisty, gdy podejrzewasz depresję, lęk społeczny lub PTSD, zwłaszcza jeśli objawy utrudniają Ci życie. NHS zaleca wizytę u lekarza przy objawach depresji trwających przez większość dnia, codziennie, dłużej niż dwa tygodnie, przy lęku społecznym o dużym wpływie na życie i przy podejrzeniu PTSD.

Nie musisz wiedzieć, co jest źródłem wycofania. Zgłosić się możesz do psychologa lub psychoterapeuty, który pomoże to ocenić, a do lekarza rodzinnego lub psychiatry, jeśli podejrzewasz depresję.

Rozpoznanie depresji stawia lekarz, a decyzje o lekach należą do psychiatry.

Co zrobić, gdy zamykasz się w sobie?

Gdy zamykasz się w sobie, zwróć uwagę na uporczywy lęk, utratę zainteresowań i pogorszenie funkcjonowania w pracy, nauce lub relacjach. To są sygnały do rozmowy ze specjalistą, natomiast sama potrzeba samotności, typowa dla introwersji, nie jest objawem ani powodem do leczenia.

Jeśli piątkowa odmowa jest od kilku tygodni częścią szerszego obrazu, w którym nastrój jest obniżony przez większość dnia, codziennie, albo przy myśli o stole pełnym ludzi pojawia się strach, to właśnie sytuacje, w których NHS zaleca kontakt z lekarzem. Jeśli się wahasz, rozmowa ze specjalistą pomoże to ocenić.