Schizofrenia: objawy pozytywne, negatywne i poznawcze oraz co robić

Jakie są objawy schizofrenii?

Objawy schizofrenii ICD-11 opisuje w sześciu obszarach: pozytywnym, negatywnym, depresyjnym, maniakalnym, psychomotorycznym i poznawczym. Takimi obszarami opisuje się obecny obraz osoby, u której lekarz rozpoznał już schizofrenię lub inne pierwotne zaburzenie psychotyczne, i nie stosuje się ich u osób bez takiego rozpoznania. Tabela pokazuje trzy z nich.

Dopasowanie się do opisu z tabeli nie jest rozpoznaniem, a ocenę prowadzi lekarz psychiatra. ICD-11 zaznacza, że objawy negatywne nie powinny być w całości tłumaczone lekami przeciwpsychotycznymi, zaburzeniem depresyjnym ani niedostatkiem bodźców w otoczeniu. Nie powinny też wynikać wprost z objawu pozytywnego, na przykład izolacji z lęku przed krzywdą z powodu urojeń prześladowczych.

Według ICD-11 objawy pozytywne mają tendencję do samoistnego słabnięcia z czasem. Objawy negatywne często się utrzymują i są ściśle związane z gorszym rokowaniem. Objawy poznawcze też bywają bardziej uporczywe.

Co to są urojenia i omamy?

Uporczywe urojenia i uporczywe omamy należą w ICD-11 do głównych objawów schizofrenii. ICD-11 podaje jako przykłady urojenia wielkościowe, odniesienia i prześladowcze. Omamy są według niego najczęściej słuchowe, ale mogą dotyczyć każdego zmysłu. Do głównych objawów należą też zdezorganizowane myślenie oraz doświadczenia wpływu, bierności lub kontroli.

Zdezorganizowane myślenie to według ICD-11 na przykład gubienie wątku i luźne skojarzenia, wypowiedzi bez związku z tematem i neologizmy. W ciężkiej postaci mowa może być tak niespójna, że niezrozumiała. Doświadczenia wpływu, bierności lub kontroli to poczucie, że własne uczucia, impulsy, działania lub myśli nie pochodzą od osoby, są jej wkładane lub zabierane przez innych albo że jej myśli są rozgłaszane.

Jeśli głosy lub przekonania nakłaniają do zrobienia krzywdy sobie lub komuś, to bezpośrednie zagrożenie. Dzwoń pod 112.

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Co zrobić, gdy pojawiają się objawy psychotyczne?

Przy objawach psychotycznych w schizofrenii, takich jak urojenia, omamy lub silna dezorganizacja, potrzebna jest pilna ocena psychiatryczna, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia, własnego albo innych osób, jedyną pierwszą reakcją jest telefon pod 112. Gdy takiego zagrożenia nie ma, umów pilną wizytę u psychiatry albo zgłoś się do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego.

Czas ma znaczenie. Przegląd systematyczny z metaanalizą z 2014 roku (Penttilä i in.) wykazał, że dłuższy czas nieleczonej psychozy koreluje z gorszym ogólnym przebiegiem objawów, silniejszymi objawami pozytywnymi i negatywnymi, mniejszą szansą na remisję i gorszym funkcjonowaniem społecznym. Korelacje były niewielkie (0,13 do 0,18), ale w większości badań spójne. Nie wykazano związku z zatrudnieniem, jakością życia ani leczeniem szpitalnym. Autorzy wnioskują, że wczesna interwencja przy psychozie może mieć co najmniej subtelne pozytywne skutki dla długoterminowego przebiegu choroby.

Gdy zagrożenia życia nie ma, a potrzebna jest pilna rozmowa, całodobowo działa linia wsparcia 800 70 2222. Więcej o szukaniu pomocy w kryzysie piszemy w osobnym tekście.

Jak psychiatra ustala rozpoznanie schizofrenii?

Rozpoznanie schizofrenii stawia lekarz psychiatra według kryteriów ICD-11: co najmniej dwa z wymienionych tam objawów muszą występować przez większość czasu przez miesiąc lub dłużej. Co najmniej jeden z nich powinien być uporczywym urojeniem, uporczywym omamem, zdezorganizowanym myśleniem albo doświadczeniem wpływu, bierności lub kontroli.

Objawy nie mogą wynikać z innej choroby, na przykład z guza mózgu, ani z działania substancji lub leku, w tym z odstawienia, na przykład alkoholu. Objawy psychotyczne mogą występować także w innych zaburzeniach psychicznych, na przykład w zaburzeniach nastroju albo w otępieniu.

Krótkotrwałe, nietypowe doświadczenia podobne do psychotycznych zdarzają się według ICD-11 w populacji ogólnej, ale zwykle są przelotne i nie towarzyszą im inne objawy schizofrenii ani pogorszenie funkcjonowania.

Jak leczy się schizofrenię?

Wytyczne NICE z 2014 roku zalecają przy pierwszym epizodzie psychozy oraz przy nawrocie schizofrenii oferować doustne leki przeciwpsychotyczne łącznie z interwencjami psychologicznymi. Chodzi o terapię rodzinną i indywidualną terapię poznawczo-behawioralną. Wytyczne dotyczą osób dorosłych z psychozą lub schizofrenią. Leczenie prowadzi lekarz psychiatra.

Osobom, które chcą spróbować samej psychoterapii, wytyczne zalecają poinformować, że interwencje psychologiczne są skuteczniejsze w połączeniu z lekami przeciwpsychotycznymi. Jeśli taka osoba nadal chce samej psychoterapii, wytyczne zalecają zaoferować jej terapię rodzinną i CBT oraz uzgodnić termin przeglądu leczenia, najdalej za miesiąc, z możliwością wprowadzenia leków przeciwpsychotycznych. Wybór leku powinni podejmować wspólnie osoba leczona i lekarz. Nie zmieniaj ani nie odstawiaj leków bez konsultacji z lekarzem.

Czy PsychoNovatis leczy schizofrenię?

Leczenie schizofrenii należy do lekarza psychiatry, a PsychoNovatis nie prowadzi leczenia psychiatrycznego ani farmakoterapii. Przy objawach psychotycznych skontaktuj się najpierw z psychiatrą, bo potrzebna jest pilna ocena psychiatryczna. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia dzwoń pod 112. Różnicę między psychiatrą a psychoterapeutą opisuje osobny tekst.