Sen i ciałoArtykuł
5 min czytania
Izabela Stanowska

Autor

Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Zmęczenie psychiczne: przyczyny, związek z depresją i wypaleniem oraz kiedy iść do lekarza

Zmęczenie psychiczne: przyczyny, związek z depresją i wypaleniem oraz kiedy iść do lekarza

Pogrzeb ojca był w marcu. Od tamtej pory Marta śpi osiem godzin i wstaje tak, jakby nie spała wcale. W pracy czyta zdanie dwa razy. Po powrocie siada na krześle w przedpokoju i nie zdejmuje butów. Ten przykład jest wymyślony.

Czym jest zmęczenie psychiczne?

Zmęczenie psychiczne to określenie z mowy potocznej, a nie rozpoznanie lekarskie ani nazwa choroby. Przyczynę takiego zmęczenia ustala lekarz. NHS wymienia wśród przyczyn zmęczenia związanych ze zdrowiem psychicznym stres oraz depresję. Dochodzą duże wydarzenia życiowe, na przykład żałoba albo opieka nad noworodkiem.

Marta z przykładu opisuje zmęczenie po stracie bliskiej osoby. Żałoba należy według NHS do wydarzeń, które męczą.

Jakie przyczyny ma zmęczenie, także te niezwiązane z psychiką?

Przyczyny zmęczenia, które wymienia NHS, układają się w trzy grupy: styl życia; choroby i leczenie; zdrowie psychiczne. Zmęczenie nazywane psychicznym może więc mieć przyczynę somatyczną, na przykład niedokrwistość z niedoboru żelaza albo cukrzycę. Samo zmęczenie nie wskazuje, do której grupy należy jego przyczyna. Nazwy chorób w tabeli nie służą do samodzielnego rozpoznania; zmęczenie bez znanej przyczyny ocenia lekarz rodzinny.

Zły sen, w tym bezsenność, NHS wymienia jako przyczynę zmęczenia w grupie stylu życia. Szczegóły o śnie opisuje tekst o bezsenności.

Grupa przyczynPrzykłady wymienione przez NHS
Styl życiaZły sen, w tym bezsenność; niezdrowa dieta; za mała aktywność fizyczna
Choroby i leczenieMononukleoza zakaźna; COVID-19; zmiany hormonalne w dojrzewaniu, ciąży i menopauzie; bezdech senny; niedokrwistość z niedoboru żelaza; cukrzyca; nadczynność tarczycy; zespół przewlekłego zmęczenia (ME/CFS), czyli skrajne zmęczenie trwające co najmniej 3 miesiące; senność po chemioterapii
Zdrowie psychiczneStres; depresja; duże wydarzenia życiowe, takie jak żałoba albo opieka nad noworodkiem

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Wszystkie odcinki

Kiedy zmęczenie psychiczne jest objawem depresji?

Zmęczenie jest według WHO jednym z objawów depresji, opisanym jako uczucie dużego zmęczenia lub niskiej energii. Do objawów podstawowych WHO zalicza obniżony nastrój oraz utratę przyjemności lub zainteresowań. Samo zmęczenie jest w opisie WHO objawem dodatkowym. NHS wymienia wśród objawów fizycznych depresji brak energii.

WHO opisuje, że objawy epizodu depresji trwają przez większość dnia, niemal codziennie, przez co najmniej dwa tygodnie. NHS radzi zgłosić się do lekarza, gdy objawy depresji utrzymują się przez większość dnia, każdego dnia, dłużej niż 2 tygodnie. Rozpoznanie stawia lekarz.

Ten temat dotyczy Ciebie albo bliskiej osoby?

Omów go na konsultacji w Lublinie albo online.

Kiedy zmęczenie jest wypaleniem zawodowym?

Wypalenie zawodowe to według WHO zespół wynikający z przewlekłego stresu w pracy, w którym poczucie wyczerpania energii, czyli zmęczenie, jest jednym z trzech wymiarów. Dwa pozostałe to narastający dystans psychiczny lub negatywizm albo cynizm wobec pracy oraz obniżona skuteczność zawodowa. WHO stosuje to pojęcie wyłącznie do pracy. Samo zmęczenie nie wystarcza więc do opisu wypalenia.

Co odróżnia zmęczenie psychiczne od depresji i wypalenia?

Depresję, wypalenie zawodowe i zmęczenie psychiczne odróżniają w opisach WHO i NHS objawy, które towarzyszą zmęczeniu. Rozróżnienia nie dokonujesz sam, bo ocenę objawów prowadzi specjalista, a rozpoznanie medyczne stawia lekarz. Obniżony nastrój i utrata przyjemności są w opisie WHO podstawowymi objawami depresji, a dystans wobec pracy i obniżona skuteczność należą do wymiarów wypalenia zawodowego.

Co towarzyszy zmęczeniuCo wynika ze źródeł
Obniżony nastrój lub utrata przyjemności przez większość dnia, niemal codziennie, przez co najmniej dwa tygodniePodstawowe objawy depresji według WHO; powód wizyty u lekarza według NHS
Dystans lub cynizm wobec pracy oraz obniżona skuteczność zawodowaPozostałe dwa wymiary wypalenia zawodowego według WHO, dotyczące wyłącznie pracy
Stres albo duże wydarzenie życiowe, na przykład żałobaPrzyczyny zmęczenia związane ze zdrowiem psychicznym według NHS
Utrata masy ciała, zmiany nastroju albo usłyszane od bliskich odgłosy łapania powietrza, parskania lub dławienia podczas snuPowód wizyty u lekarza według NHS

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Co zrobić ze zmęczeniem od dziś?

Ze zmęczeniem psychicznym możesz zacząć od zasad snu i stylu życia, które NHS podaje dla zmęczenia w ogóle. To rady ogólne i nie leczą choroby, która stoi za zmęczeniem. NHS zaleca zdrową dietę oraz regularne ćwiczenia. Gdy zmęczenie trwa kilka tygodni, przejdź do wizyty u lekarza.

  1. 1Kładź się spać i wstawaj o stałych porach.
  2. 2Dąż do 6-9 godzin snu.
  3. 3Przez około dwie godziny przed snem odpoczywaj, na przykład czytając albo słuchając muzyki lub podcastu.
  4. 4Zadbaj o sypialnię, która nie jest zbyt jasna, hałaśliwa ani ciepła.
  5. 5Przez około dwie godziny przed snem nie jedz, nie pij kofeiny ani nie ćwicz.
  6. 6Unikaj ekranów w ostatniej godzinie przed snem.

Ten temat dotyczy Ciebie albo bliskiej osoby?

Omów go na konsultacji w Lublinie albo online.

Kiedy ze zmęczeniem iść do lekarza?

Ze zmęczeniem psychicznym idź do lekarza, gdy trwa kilka tygodni i nie wiesz dlaczego albo gdy utrudnia Ci życie codzienne. NHS wymienia też dwa kolejne powody: zmęczeniu towarzyszą inne objawy, na przykład utrata masy ciała lub zmiany nastroju, albo bliscy zauważyli, że podczas snu wydajesz odgłosy łapania powietrza, parskania lub dławienia.

Nagły ból w klatce piersiowej, silna duszność albo omdlenie to powód, by dzwonić pod 112, także gdy wiążesz je z przemęczeniem. Nowy lub zmieniony objaw z ciała najpierw ocenia lekarz.

Co zrobić, gdy zmęczeniu towarzyszą myśli o śmierci?

Gdy zmęczeniu towarzyszą myśli o śmierci lub samobójstwie, które WHO zalicza do objawów depresji, a zagrożenie życia jest bezpośrednie, dzwoń pod 112. Bez takiego zagrożenia możesz zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć albo zadzwonić na całodobową bezpłatną linię wsparcia 800 70 2222. Bliska osoba nie zastępuje pomocy profesjonalnej. Drogę do pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.

Jak pracujemy ze zmęczeniem psychicznym w PsychoNovatis?

Nad zmęczeniem psychicznym pracują w PsychoNovatis psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia, w nurcie poznawczo-behawioralnym, stacjonarnie w Lublinie lub online. Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15 roku życia. Sesja trwa 50 minut. Przed terapią właściwą odbywają się średnio 3-4 konsultacje, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii.

Sesje online prowadzimy wyłącznie przez Medfile i ZnanyLekarz. Koszt sesji opisuje cennik. Decyzje o lekach należą do lekarza, a farmakoterapia odbywa się poza naszą placówką.

Bibliografia

  1. NHS, Tiredness and fatigue
  2. NHS, Clinical depression, Symptoms
  3. WHO, Depression (fact sheet)
  4. WHO (2019), Burn-out an occupational phenomenon: International Classification of Diseases
  5. Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym, 800 70 2222 (strona na samorzad.gov.pl)

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie służy do rozpoznawania depresji, wypalenia ani innych stanów u siebie lub u bliskich. Zmęczenie, które trwa kilka tygodni bez znanej przyczyny, najpierw ocenia lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza. Przy nagłym bólu w klatce piersiowej, silnej duszności, omdleniu albo bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112. PsychoNovatis nie prowadzi leczenia psychiatrycznego ani farmakoterapii.

Często zadawane pytania

Czy zmęczenie psychiczne to choroba?

Określenie zmęczenie psychiczne jest potoczne. NHS wymienia stres i depresję wśród przyczyn zmęczenia, a przyczynę ustala lekarz.

Ile godzin snu zaleca NHS przy zmęczeniu?

NHS radzi dążyć do 6-9 godzin snu i kłaść się spać o stałych porach.

Czy wypalenie zawodowe to zmęczenie psychiczne?

Wyczerpanie energii to według WHO jeden z trzech wymiarów wypalenia zawodowego. Dwa pozostałe to dystans lub cynizm wobec pracy oraz obniżona skuteczność zawodowa.

Czy zmęczenie jest objawem depresji?

Tak. WHO zalicza uczucie dużego zmęczenia lub niskiej energii do objawów depresji. Podstawowe objawy to obniżony nastrój i utrata przyjemności z życia.

Czy ból w klatce piersiowej może wynikać ze zmęczenia psychicznego?

Nagły ból w klatce piersiowej wymaga telefonu pod 112, a nie zakładania, że przyczyną jest zmęczenie psychiczne. Przyczynę ustala lekarz.

Izabela Stanowska

mgr Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Doświadczenie zbierałam w placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi, w centrum medycznym i na oddziale dziennym. Dziś pracuję też z ADHD i spektrum autyzmu.

Zobacz profil
Pomagamy w tym

Ten temat leczymy u nas

Przewlekły stres

Terapia przewlekłego stresu w Lublinie

Gdy ciało pozostaje zbyt długo w trybie mobilizacji, a odpoczynek przestaje pomagać, to znak, że czas zadbać o siebie z profesjonalnym wsparciem.

Zobacz, jak pomagamy
Wypalenie zawodowe

Terapia wypalenia zawodowego w Lublinie

Wyczerpanie, cynizm wobec pracy i poczucie, że nic nie ma sensu. Wypalenie nie mija po urlopie, wymaga zmiany sposobu funkcjonowania.

Zobacz, jak pomagamy