- Baza wiedzy
- Zmęczenie psychiczne: przyczyny, związek z depresją i wypaleniem oraz kiedy iść do lekarza

Autor
Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Zmęczenie psychiczne: przyczyny, związek z depresją i wypaleniem oraz kiedy iść do lekarza
Pogrzeb ojca był w marcu. Od tamtej pory Marta śpi osiem godzin i wstaje tak, jakby nie spała wcale. W pracy czyta zdanie dwa razy. Po powrocie siada na krześle w przedpokoju i nie zdejmuje butów. Ten przykład jest wymyślony.
Spis treści
- 01Czym jest zmęczenie psychiczne?
- 02Jakie przyczyny ma zmęczenie, także te niezwiązane z psychiką?
- 03Kiedy zmęczenie psychiczne jest objawem depresji?
- 04Kiedy zmęczenie jest wypaleniem zawodowym?
- 05Co odróżnia zmęczenie psychiczne od depresji i wypalenia?
- 06Co zrobić ze zmęczeniem od dziś?
- 07Kiedy ze zmęczeniem iść do lekarza?
- 08Co zrobić, gdy zmęczeniu towarzyszą myśli o śmierci?
- 09Jak pracujemy ze zmęczeniem psychicznym w PsychoNovatis?
- 10Bibliografia
- 11Często zadawane pytania
Czym jest zmęczenie psychiczne?
Zmęczenie psychiczne to określenie z mowy potocznej, a nie rozpoznanie lekarskie ani nazwa choroby. Przyczynę takiego zmęczenia ustala lekarz. NHS wymienia wśród przyczyn zmęczenia związanych ze zdrowiem psychicznym stres oraz depresję. Dochodzą duże wydarzenia życiowe, na przykład żałoba albo opieka nad noworodkiem.
Marta z przykładu opisuje zmęczenie po stracie bliskiej osoby. Żałoba należy według NHS do wydarzeń, które męczą.
Jakie przyczyny ma zmęczenie, także te niezwiązane z psychiką?
Przyczyny zmęczenia, które wymienia NHS, układają się w trzy grupy: styl życia; choroby i leczenie; zdrowie psychiczne. Zmęczenie nazywane psychicznym może więc mieć przyczynę somatyczną, na przykład niedokrwistość z niedoboru żelaza albo cukrzycę. Samo zmęczenie nie wskazuje, do której grupy należy jego przyczyna. Nazwy chorób w tabeli nie służą do samodzielnego rozpoznania; zmęczenie bez znanej przyczyny ocenia lekarz rodzinny.
Zły sen, w tym bezsenność, NHS wymienia jako przyczynę zmęczenia w grupie stylu życia. Szczegóły o śnie opisuje tekst o bezsenności.
| Grupa przyczyn | Przykłady wymienione przez NHS |
|---|---|
| Styl życia | Zły sen, w tym bezsenność; niezdrowa dieta; za mała aktywność fizyczna |
| Choroby i leczenie | Mononukleoza zakaźna; COVID-19; zmiany hormonalne w dojrzewaniu, ciąży i menopauzie; bezdech senny; niedokrwistość z niedoboru żelaza; cukrzyca; nadczynność tarczycy; zespół przewlekłego zmęczenia (ME/CFS), czyli skrajne zmęczenie trwające co najmniej 3 miesiące; senność po chemioterapii |
| Zdrowie psychiczne | Stres; depresja; duże wydarzenia życiowe, takie jak żałoba albo opieka nad noworodkiem |
Kiedy zmęczenie psychiczne jest objawem depresji?
Zmęczenie jest według WHO jednym z objawów depresji, opisanym jako uczucie dużego zmęczenia lub niskiej energii. Do objawów podstawowych WHO zalicza obniżony nastrój oraz utratę przyjemności lub zainteresowań. Samo zmęczenie jest w opisie WHO objawem dodatkowym. NHS wymienia wśród objawów fizycznych depresji brak energii.
WHO opisuje, że objawy epizodu depresji trwają przez większość dnia, niemal codziennie, przez co najmniej dwa tygodnie. NHS radzi zgłosić się do lekarza, gdy objawy depresji utrzymują się przez większość dnia, każdego dnia, dłużej niż 2 tygodnie. Rozpoznanie stawia lekarz.
Ten temat dotyczy Ciebie albo bliskiej osoby?
Omów go na konsultacji w Lublinie albo online.
Kiedy zmęczenie jest wypaleniem zawodowym?
Wypalenie zawodowe to według WHO zespół wynikający z przewlekłego stresu w pracy, w którym poczucie wyczerpania energii, czyli zmęczenie, jest jednym z trzech wymiarów. Dwa pozostałe to narastający dystans psychiczny lub negatywizm albo cynizm wobec pracy oraz obniżona skuteczność zawodowa. WHO stosuje to pojęcie wyłącznie do pracy. Samo zmęczenie nie wystarcza więc do opisu wypalenia.
Co odróżnia zmęczenie psychiczne od depresji i wypalenia?
Depresję, wypalenie zawodowe i zmęczenie psychiczne odróżniają w opisach WHO i NHS objawy, które towarzyszą zmęczeniu. Rozróżnienia nie dokonujesz sam, bo ocenę objawów prowadzi specjalista, a rozpoznanie medyczne stawia lekarz. Obniżony nastrój i utrata przyjemności są w opisie WHO podstawowymi objawami depresji, a dystans wobec pracy i obniżona skuteczność należą do wymiarów wypalenia zawodowego.
| Co towarzyszy zmęczeniu | Co wynika ze źródeł |
|---|---|
| Obniżony nastrój lub utrata przyjemności przez większość dnia, niemal codziennie, przez co najmniej dwa tygodnie | Podstawowe objawy depresji według WHO; powód wizyty u lekarza według NHS |
| Dystans lub cynizm wobec pracy oraz obniżona skuteczność zawodowa | Pozostałe dwa wymiary wypalenia zawodowego według WHO, dotyczące wyłącznie pracy |
| Stres albo duże wydarzenie życiowe, na przykład żałoba | Przyczyny zmęczenia związane ze zdrowiem psychicznym według NHS |
| Utrata masy ciała, zmiany nastroju albo usłyszane od bliskich odgłosy łapania powietrza, parskania lub dławienia podczas snu | Powód wizyty u lekarza według NHS |
PsychoLogic
Jesienna chandra czy depresja sezonowa?
Co zrobić ze zmęczeniem od dziś?
Ze zmęczeniem psychicznym możesz zacząć od zasad snu i stylu życia, które NHS podaje dla zmęczenia w ogóle. To rady ogólne i nie leczą choroby, która stoi za zmęczeniem. NHS zaleca zdrową dietę oraz regularne ćwiczenia. Gdy zmęczenie trwa kilka tygodni, przejdź do wizyty u lekarza.
- 1Kładź się spać i wstawaj o stałych porach.
- 2Dąż do 6-9 godzin snu.
- 3Przez około dwie godziny przed snem odpoczywaj, na przykład czytając albo słuchając muzyki lub podcastu.
- 4Zadbaj o sypialnię, która nie jest zbyt jasna, hałaśliwa ani ciepła.
- 5Przez około dwie godziny przed snem nie jedz, nie pij kofeiny ani nie ćwicz.
- 6Unikaj ekranów w ostatniej godzinie przed snem.
Ten temat dotyczy Ciebie albo bliskiej osoby?
Omów go na konsultacji w Lublinie albo online.
Kiedy ze zmęczeniem iść do lekarza?
Ze zmęczeniem psychicznym idź do lekarza, gdy trwa kilka tygodni i nie wiesz dlaczego albo gdy utrudnia Ci życie codzienne. NHS wymienia też dwa kolejne powody: zmęczeniu towarzyszą inne objawy, na przykład utrata masy ciała lub zmiany nastroju, albo bliscy zauważyli, że podczas snu wydajesz odgłosy łapania powietrza, parskania lub dławienia.
Nagły ból w klatce piersiowej, silna duszność albo omdlenie to powód, by dzwonić pod 112, także gdy wiążesz je z przemęczeniem. Nowy lub zmieniony objaw z ciała najpierw ocenia lekarz.
Co zrobić, gdy zmęczeniu towarzyszą myśli o śmierci?
Gdy zmęczeniu towarzyszą myśli o śmierci lub samobójstwie, które WHO zalicza do objawów depresji, a zagrożenie życia jest bezpośrednie, dzwoń pod 112. Bez takiego zagrożenia możesz zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć albo zadzwonić na całodobową bezpłatną linię wsparcia 800 70 2222. Bliska osoba nie zastępuje pomocy profesjonalnej. Drogę do pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.
Jak pracujemy ze zmęczeniem psychicznym w PsychoNovatis?
Nad zmęczeniem psychicznym pracują w PsychoNovatis psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia, w nurcie poznawczo-behawioralnym, stacjonarnie w Lublinie lub online. Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15 roku życia. Sesja trwa 50 minut. Przed terapią właściwą odbywają się średnio 3-4 konsultacje, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii.
Sesje online prowadzimy wyłącznie przez Medfile i ZnanyLekarz. Koszt sesji opisuje cennik. Decyzje o lekach należą do lekarza, a farmakoterapia odbywa się poza naszą placówką.
Bibliografia
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie służy do rozpoznawania depresji, wypalenia ani innych stanów u siebie lub u bliskich. Zmęczenie, które trwa kilka tygodni bez znanej przyczyny, najpierw ocenia lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza. Przy nagłym bólu w klatce piersiowej, silnej duszności, omdleniu albo bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112. PsychoNovatis nie prowadzi leczenia psychiatrycznego ani farmakoterapii.
Często zadawane pytania
Czy zmęczenie psychiczne to choroba?
Określenie zmęczenie psychiczne jest potoczne. NHS wymienia stres i depresję wśród przyczyn zmęczenia, a przyczynę ustala lekarz.
Ile godzin snu zaleca NHS przy zmęczeniu?
NHS radzi dążyć do 6-9 godzin snu i kłaść się spać o stałych porach.
Czy wypalenie zawodowe to zmęczenie psychiczne?
Wyczerpanie energii to według WHO jeden z trzech wymiarów wypalenia zawodowego. Dwa pozostałe to dystans lub cynizm wobec pracy oraz obniżona skuteczność zawodowa.
Czy zmęczenie jest objawem depresji?
Tak. WHO zalicza uczucie dużego zmęczenia lub niskiej energii do objawów depresji. Podstawowe objawy to obniżony nastrój i utrata przyjemności z życia.
Czy ból w klatce piersiowej może wynikać ze zmęczenia psychicznego?
Nagły ból w klatce piersiowej wymaga telefonu pod 112, a nie zakładania, że przyczyną jest zmęczenie psychiczne. Przyczynę ustala lekarz.





