Autor
Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
O czym mówić na terapii: co powiedzieć, gdy nie wiesz, od czego zacząć
Wtorek, 7:40, zebranie zespołu. Ktoś zadaje Ci pytanie, serce uderza za mocno, w głowie robi się biało. Odpowiadasz jednym słowem. W czwartek siedzisz w gabinecie i masz wrażenie, że wszystko, co miało paść, wyparowało. Ta właśnie scena z wtorku jest tym, o czym warto mówić na kolejnej sesji. Pierwsze spotkanie ma osobny tekst, a tutaj chodzi o sesje, które przychodzą po nim.
O czym mówić na terapii: o tym, co dzieje się teraz
Na terapii mówisz o tym, co Cię trapi. Mówisz też o sytuacjach z ostatnich dni, w których to się pojawiło. Mówisz także o myślach i uczuciach oraz o reakcjach, które im towarzyszyły. NHS opisuje typową sesję terapii poznawczo-behawioralnej jako rozmowę o sytuacjach, które są dla Ciebie trudne. Rozmawia się też o wpływie tych sytuacji na myśli i uczucia, a także na zachowanie.
W opisie poradnictwa (counselling) NHS pisze o terapeucie, który słucha bez oceniania. Terapeuta zachęca do mówienia o myślach i uczuciach oraz o doświadczeniach życiowych.
Konkret daje terapeutce więcej do pracy niż ogólnik. „Jest mi źle” to początek. „We wtorek na zebraniu zrobiło mi się gorąco i zabrakło mi słów” to materiał, nad którym można pracować.
Pustka w głowie: co powiedzieć na sesji
Gdy nie wiesz, od czego zacząć, zacznij od ostatniego tygodnia. Powiedz, co było najtrudniejsze. Wspomnij o tym, co się udało. Dodaj, co z poprzedniej sesji do Ciebie wróciło. Możesz wziąć któryś z tych początków zdań w całości:
- Najtrudniejszy moment tego tygodnia to…
- Chcę omówić sytuację, w której…
- Po ostatniej sesji wróciło do mnie zdanie…
- Z zadania z poprzedniego razu udało się…, a nie udało się…
- Nie wiem, od czego zacząć, i to dziś jest moja sprawa.
Jak przygotować się do kolejnej sesji
Trzy notatki w telefonie przed sesją wystarczą: najtrudniejsza chwila tygodnia, jedna rzecz, która się udała, i pytanie do terapeutki. Zapisuj konkret: kiedy to było, gdzie, kto był obok. Dopisz, co przyszło Ci do głowy w pierwszej chwili.
NHS zaznacza, że w terapii poznawczo-behawioralnej czasem prosi się o prowadzenie notatek o postępach, w karcie pracy lub dzienniczku. Możesz więc potraktować notatki jako część terapii, a nie jako ściągę, której trzeba się wstydzić.
Nie musisz mieć gotowych wniosków. Do zaczęcia wystarczy sama sytuacja z jej opisem i Twoją reakcją.
O czym mówić na terapii CBT między sesjami
W terapii poznawczo-behawioralnej do rozmowy należy też to, co robisz między spotkaniami. NHS pisze, że terapeuta prosi o ćwiczenie wyuczonych umiejętności. Jest to według NHS ważne, żeby terapia działała.
Artykuł wprowadzający Ryum, Bennion i Kazantzis z 2024 roku opisuje zadania wykonywane między sesjami jako ważny czynnik zmiany w terapiach behawioralnych i poznawczo-behawioralnych i omawia badania nad ich skutecznością. Autorzy nazywają je złożoną metodą kliniczną. Wymaga ona od terapeuty kompetencji i dopasowania do relacji z klientem.
Jeśli zadania nie udało się zrobić, możesz powiedzieć na sesji, co stanęło na przeszkodzie: brak czasu, wstyd, wrażenie, że ćwiczenie nie ma sensu.
Wstyd na terapii: co z rzeczą, której nie da się powiedzieć
Wstyd jest opisanym w badaniach powodem, dla którego klienci nie mówią terapeucie całej prawdy o swoich problemach. W jakościowym badaniu Patmore i Farber (2023) 45 osób opisywało powody zatajania przed terapeutą prawdy o problemach z jedzeniem i obrazem ciała. Wstyd był najczęściej podawanym powodem: wstyd ciała, wstyd zachowania lub obawa przed oceną terapeuty.
Dolegliwości fizyczne są pomijane na sesjach także poza zaburzeniami odżywiania. W badaniu Fuhrmann i współpracowników (2022) 54 dorosłych klientów psychoterapii psychodynamicznej zgłosiło na początku umiarkowanie nasilone dolegliwości fizyczne, a omawiało je tylko w 12 procentach sesji. Rozmowę o nich prawie w trzech czwartych przypadków zaczynał klient. Najczęściej omawiano sen, wagę, chorobę czy ból.
Nie musisz powiedzieć wszystkiego naraz. Możesz powiedzieć: „jest coś, o czym trudno mi mówić”, albo powiedzieć część teraz, a resztę za tydzień.
Cisza w gabinecie: o czym mówić na terapii, gdy nie ma słów
Gdy w gabinecie zapada cisza, możesz zamiast wypełniać każdą minutę powiedzieć na głos, co jest w głowie.
Możesz użyć zdań takich jak: „teraz mam pustkę w głowie”, „boję się, że powiem coś głupiego”, „myślę o czymś, o czym nie umiem mówić”.
Sesja trwa 50 minut i nie musisz jej wypełniać monologiem. Terapeutka może też sama zapytać, co się w Tobie dzieje.
O czym nie musisz mówić na terapii?
Nie musisz opowiadać całego życia na pierwszych sesjach ani odpowiadać od razu na każde pytanie. Według NHS terapeuta pyta na początku o objawy i o to, czego oczekujesz od leczenia. Potem proponuje podejście do leczenia.
Jeśli nie rozumiesz, po co terapeutka o coś pyta, możesz zapytać o to wprost.
PsychoLogic
Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic
Gdy coś w terapii Ci nie pasuje: powiedz o tym na sesji
Uwagi o samej terapii też są tematem sesji, bo relacja z terapeutą, nazywana przymierzem terapeutycznym, wiąże się z wynikami leczenia. Metaanaliza Horvath i współpracowników (2011) objęła ponad 200 raportów i ponad 14 tysięcy terapii indywidualnych. Średni związek między przymierzem a wynikiem wyniósł w niej r = 0,275.
Metaanaliza opisuje związek, a nie dowód przyczyny. Uwagi do terapii możesz zgłosić na sesji, na przykład: „nie rozumiem, po co to ćwiczenie”, „tempo jest dla mnie za szybkie”, „po ostatniej sesji zostało mi poczucie niezrozumienia”.
Jeśli po takiej rozmowie nadal nie czujesz się dobrze w tej relacji, możesz zastanowić się nad zmianą terapeuty, a kryteria wyboru opisuje osobny tekst.
Myśli o odebraniu sobie życia: powiedz o nich od razu
Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia, powiedz o tym terapeutce na najbliższej sesji, a gdy zagrożenie jest bezpośrednie, dzwoń pod numer 112.
W badaniu Love i Morgan (2021), do którego 68 osób odpowiedziało anonimowo, połowa zataiła myśli samobójcze przed psychoterapeutą. Najczęściej wskazywanym powodem był lęk przed negatywnymi skutkami, zwłaszcza przymusową hospitalizacją. Osoby, które powiedziały, wymieniały chęć uzyskania pomocy. Wymieniały też dobrą relację z terapeutą.
Możesz zapytać terapeutkę na początku terapii, co dzieje się, gdy klient mówi o takich myślach.
Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, dorośli mogą zadzwonić pod numer 800 70 2222 (Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, podany na gov.pl) albo pod numer 116 123, gdzie według gov.pl całodobowo dyżurują eksperci.
O czym rozmawiamy na konsultacjach w PsychoNovatis
W PsychoNovatis pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Prowadzą je psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia, a sesja trwa 50 minut.
Pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym. Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia. Spotkania odbywają się stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku.
Pierwsze spotkanie opisuje osobny tekst.
Bibliografia
- NHS (b.d.), Overview: Cognitive behavioural therapy (CBT)
- NHS (b.d.), Counselling
- Ryum T., Bennion M., Kazantzis N. (2024), Homework as a driver of change in psychotherapy, Journal of Clinical Psychology 80(4), 733-743
- Patmore J., Farber B. A. (2023), The nature and effects of psychotherapy clients' nondisclosure of eating and body image concerns, Eating Disorders 31(3), 258-273
- Fuhrmann A. C. i in. (2022), Disclosure and nondisclosure of physical health issues in psychodynamic psychotherapy, Psychotherapy 59(2), 188-198
- Love H. A., Morgan P. C. (2021), You can tell me anything: Disclosure of suicidal thoughts and behaviors in psychotherapy, Psychotherapy 58(4), 533-543
- Horvath A. O. i in. (2011), Alliance in individual psychotherapy, Psychotherapy 48(1), 9-16
- Ministerstwo Zdrowia, gov.pl, Centra Zdrowia Psychicznego (numer 800 70 2222)
- Ministerstwo Cyfryzacji, gov.pl, 116 123: pomoc w kryzysie psychicznym
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji. Przy myślach samobójczych lub zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112.
Często zadawane pytania
O czym mówić na terapii, gdy nie wiem, od czego zacząć?
Zacznij od ostatniego tygodnia: od najtrudniejszej chwili, jednej rzeczy, która się udała, i tego, co z poprzedniej sesji do Ciebie wróciło. Możesz też powiedzieć wprost, że nie wiesz, od czego zacząć, i to wystarczy jako początek.
Czy na terapii można milczeć?
Tak, cisza na sesji jest dopuszczalna. Możesz powiedzieć na głos, co się w niej dzieje, na przykład „mam pustkę w głowie” albo „boję się, że powiem coś głupiego”.
Czy na terapii muszę mówić o wszystkim?
Nie. Nie musisz opowiadać całego życia na pierwszych sesjach ani odpowiadać od razu na każde pytanie. Zakres rozmowy ustalasz razem z terapeutką, a jeśli nie rozumiesz, po co o coś pyta, możesz o to zapytać.
Co zrobić, gdy wstydzę się czegoś powiedzieć?
Możesz powiedzieć, że jest coś, o czym trudno Ci mówić. Możesz powiedzieć część teraz, a resztę na kolejnej sesji. W jednym z badań wstyd był najczęściej podawanym powodem zatajania problemów z jedzeniem przed terapeutą.
Czy mogę powiedzieć terapeutce, że terapia mi nie pomaga?
Tak. Relacja z terapeutą wiąże się z wynikami leczenia. Powiedz, co Ci nie pasuje, na przykład tempo, ćwiczenia albo brak poczucia zrozumienia.
O czym mówić na terapii, gdy myślę o odebraniu sobie życia?
Powiedz o tym terapeutce na najbliższej sesji. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112. Gdy zagrożenia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, dorośli mogą zadzwonić pod numer 800 70 2222 albo 116 123.
mgr Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Doświadczenie zbierałam w placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi, w centrum medycznym i na oddziale dziennym. Dziś pracuję też z ADHD i spektrum autyzmu.
