Terapia online czy stacjonarna, co wybrać?

Online to nie jedno i to samo

Zanim porównamy formy, warto uporządkować pojęcia, bo pod hasłem „terapia online” kryją się rzeczy zupełnie różnej jakości. Psychoterapia przez wideo to pełnoprawna terapia, ten sam terapeuta, ten sam czas, ta sama metoda, tylko przez ekran. To o niej mówią badania i to o niej jest ten artykuł.

Czym innym są aplikacje z ćwiczeniami i programy samopomocowe. Bywają wartościowe, mają nawet własne dowody w łagodnych problemach, ale nie są psychoterapią, nie ma w nich drugiego człowieka, który zauważy, że coś się dzieje. Jeszcze czym innym są czaty i konsultacje tekstowe: mają swoje zastosowania, ale nie da się w nich zobaczyć twarzy ani usłyszeć, jak drży głos.

Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo część rozczarowań „terapią online” dotyczy w rzeczywistości aplikacji za dziewiętnaście złotych miesięcznie. Gdy porównujesz formy, porównuj rzeczy porównywalne: sesję z terapeutą przez wideo z sesją z terapeutą w gabinecie.

Co mówią badania

Zacznijmy od faktu, bo wokół niego narosło sporo mitów w obie strony. Metaanalizy porównujące psychoterapię prowadzoną zdalnie i stacjonarnie, przede wszystkim w nurcie poznawczo-behawioralnym, nie wykazują istotnych różnic w skuteczności przy depresji i zaburzeniach lękowych. To nie jest gorszy zamiennik ani proteza z czasów pandemii.

Podobnie z relacją terapeutyczną, czyli tym, co najczęściej podnosi się jako zarzut. Badania nad sojuszem terapeutycznym w formie zdalnej pokazują, że buduje się on porównywalnie dobrze. Obawa „przez ekran nie da się zbudować zaufania” jest zrozumiała, ale danymi się nie potwierdza.

Zastrzeżenie jest jednak ważne: te wyniki dotyczą przede wszystkim ustrukturyzowanych terapii przy najczęstszych problemach i osób, które mogą pracować w warunkach zapewniających prywatność. Średnia z badań nie mówi nic o Twojej konkretnej sytuacji, i właśnie o tym jest reszta tego artykułu.

Kiedy online wygrywa

Są sytuacje, w których forma zdalna nie jest kompromisem, tylko lepszym wyborem:

• mieszkasz daleko od gabinetu albo w miejscowości bez dostępu do terapeuty w danym nurcie
• pracujesz w trybie, w którym dojazd zabiera więcej czasu niż sama sesja
• masz małe dzieci i wyjście z domu na dwie godziny jest logistycznie nierealne
• masz ograniczenia zdrowotne lub w poruszaniu się
• często wyjeżdżasz, online daje ciągłość, której dojazdy nie dadzą
• silny lęk społeczny sprawia, że próg wejścia do gabinetu jest zbyt wysoki, żeby w ogóle zacząć
• zależy Ci na dyskrecji w małej miejscowości, gdzie „widziano cię, jak wchodziłeś”

PodcastTerapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnicTen sam temat w podcaście PsychoLogic

Kiedy lepiej stacjonarnie

Pierwszy i najważniejszy warunek jest banalny, a rozstrzyga wszystko: prywatność. Jeśli nie masz w domu miejsca, w którym możesz mówić głośno o najtrudniejszych rzeczach, nie mając nikogo za ścianą, online nie zadziała. Sesja szeptana w samochodzie pod blokiem albo w łazience z odkręconą wodą to nie terapia; to jej pozór, i to bardzo kosztowny.

Drugi: praca z ciałem i z silnymi emocjami. Przy traumie i pracy z intensywnym pobudzeniem obecność drugiego człowieka w tym samym pomieszczeniu robi realną różnicę, łatwiej zauważyć, że ktoś zaczyna dysocjować, i łatwiej pomóc wrócić.

Trzeci: kryzys. Przy ostrym kryzysie, myślach samobójczych i sytuacjach wymagających szybkiej reakcji forma zdalna ma ograniczenia, terapeuta po drugiej stronie ekranu ma mniejsze pole działania. I czwarty, przyziemny: jeśli technologia Cię stresuje albo łącze jest niestabilne, walka ze sprzętem zje sesję.

Bezpieczeństwo i formalności

Pytanie, które pada rzadko, a powinno padać zawsze: kto może to usłyszeć? Terapeutę obowiązuje tajemnica zawodowa niezależnie od formy, online nie zmienia w tym nic. Zmienia się natomiast to, że część odpowiedzialności za bezpieczeństwo przechodzi na Twoją stronę ekranu: na Twoje urządzenie, łącze i pokój.

Praktycznie oznacza to kilka rzeczy. Nie prowadź sesji przez publiczne wi-fi w kawiarni. Nie nagrywaj sesji bez zgody obu stron, to dotyczy także Ciebie, nie tylko terapeuty. Jeśli korzystasz ze służbowego laptopa, pamiętaj, że w wielu firmach administrator ma do niego dostęp; własne urządzenie jest bezpieczniejszym wyborem.

I rzecz, o której warto wiedzieć zawczasu: dobry terapeuta na pierwszej sesji online zapyta o Twoją lokalizację i o numer do osoby bliskiej. To nie jest wścibstwo ani biurokracja, to procedura na wypadek kryzysu, w którym trzeba by zareagować, a Ty jesteś sto kilometrów dalej.

Czego online naprawdę nie widać

Uczciwie o różnicach, bo one istnieją, tylko nie tam, gdzie ich szukamy. Terapeuta w gabinecie widzi całą sylwetkę: napięte ramiona, nogę, która nie przestaje drgać, dłonie zaciśnięte na kolanach. Kamera pokazuje twarz i kawałek tułowia. Sporo informacji z ciała po prostu wypada z obrazu.

Znika też to, co dzieje się dookoła sesji: droga do gabinetu, poczekalnia, moment przejścia. Dla wielu osób ten rytuał ma realną wartość, jest granicą oddzielającą terapię od reszty dnia. Online zamykasz laptopa i po trzydziestu sekundach jesteś w kolejnym callu z pracy, z nieprzetrawioną sesją w środku.

Jest też druga strona tej samej monety, o której mówi się rzadziej: część osób łatwiej otwiera się przez ekran. Mniejsza bezpośredniość zmniejsza wstyd i dla ludzi z silnym lękiem przed oceną bywa to warunek powiedzenia rzeczy, których w gabinecie nie powiedzieliby przez rok.

PodcastDlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?Odcinek podcastu PsychoLogic. Spotify i YouTube.

Warunki, bez których online nie ma sensu

To najbardziej praktyczna część tego tekstu. Prywatność: osobne pomieszczenie, drzwi, których nikt nie otworzy, i pewność, że nikt nie słucha zza ściany. Jeśli tego nie masz, lepszym wyborem jest gabinet, nawet kosztem dojazdu.

Sprzęt i łącze: stabilny internet, kamera na wysokości oczu (laptop na stosie książek załatwia sprawę), słuchawki. Słuchawki nie są fanaberią, poprawiają prywatność i eliminują pogłos, który męczy obie strony przez pięćdziesiąt minut. Telefon trzymany w ręku odpada: obraz skacze i nie da się na nim niczego zobaczyć.

I higiena sesji: nie prowadź jej z łóżka ani z kuchennego zgiełku, wycisz powiadomienia, zaplanuj dziesięć minut po zakończeniu na nic. Ten ostatni punkt jest najczęściej pomijany i najbardziej kosztowny, sesja bez chwili wybrzmienia zostaje w ciele na cały dzień.

Najczęstsze obawy przed terapią online

„Będzie mi głupio patrzeć w kamerę przez pięćdziesiąt minut”. Nie musisz, kontakt wzrokowy online jest zresztą technicznie niemożliwy (patrząc w oczy rozmówcy, patrzysz obok kamery). Terapeuci o tym wiedzą i nikt nie oczekuje wpatrywania się w obiektyw. Wolno patrzeć w bok, w podłogę i milczeć, tak samo jak w gabinecie.

„Co, jeśli się rozpłaczę?”. To się dzieje i online, i stacjonarnie, z tą różnicą, że w domu masz chusteczki pod ręką i nie musisz potem wychodzić do poczekalni z zapuchniętymi oczami. Dla wielu osób to argument za, nie przeciw.

„A jeśli zerwie połączenie w najgorszym momencie?”. Zdarza się i jest to najbardziej banalna z obaw, bo rozwiązuje ją jedno zdanie na początku pierwszej sesji: ustalcie plan awaryjny, kto do kogo dzwoni i na jaki numer. Trzydzieści sekund ustaleń zdejmuje lęk, który potrafi towarzyszyć przez całą terapię.

Nie musisz wybierać raz na zawsze

Najczęstszy błąd myślowy przy tej decyzji: traktowanie jej jako ostatecznej. W praktyce większość naszych pacjentów pracuje hybrydowo i to zwykle najlepszy wariant. Pierwsza konsultacja stacjonarnie, bo poznanie się w jednym pomieszczeniu ułatwia start. Potem online, gdy tydzień jest napięty, i stacjonarnie, gdy temat jest ciężki.

Sprawdza się też prosta zasada: przy trudnych, przełomowych sesjach lepiej być w gabinecie, jeśli to możliwe. Nie dlatego, że online nie zadziała, dlatego, że po takiej sesji dobrze jest mieć drogę powrotną, a nie kliknięcie „zakończ”.

I odwrotnie: gdy alternatywą dla online jest brak terapii w ogóle, wybór jest oczywisty. Nie ma czegoś takiego jak „terapia gorszej kategorii”; jest terapia, która się dzieje, i terapia, której nie ma.

PodcastLęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?Odcinek podcastu PsychoLogic. Spotify i YouTube.

Terapia par online: osobny przypadek

Przy parach forma zdalna działa dobrze, ale warunek prywatności obowiązuje podwójnie i to on rozstrzyga, czy sesja ma sens. Oboje musicie być w miejscu, w którym możecie mówić swobodnie, a to znaczy zwykle: w tym samym pokoju, przy jednym ekranie, bez dzieci za ścianą.

Wariant, który wygląda na rozwiązanie, a nim nie jest: każde z osobnego miejsca, jedno z pracy, drugie z kuchni. Terapia pary nie polega tylko na rozmowie z terapeutą, polega na tym, co dzieje się między wami; a to znika, gdy jesteście w dwóch osobnych kwadratach. Podobnie sesja prowadzona przez jedno z was z samochodu pod blokiem, bo w domu nie ma gdzie: to nie jest terapia pary, to jej pozór.

Sytuacja, w której online realnie ratuje sprawę: gdy pracujecie w różnych miastach albo jedno często wyjeżdża. Wtedy zdalna sesja jest jedyną formą ciągłości i zdecydowanie lepszą niż przerwa na trzy miesiące. U nas terapię par prowadzi Marcela Kwiecień, stacjonarnie w Śródmieściu albo online, 280 zł za 50 minut.

Jak to wygląda u nas

Prowadzimy obie formy i obie w tej samej cenie: sesja indywidualna od 180 zł za 50 minut, zależnie od stawki specjalistki, sesja pary 280 zł za 50 minut. Online pracujemy przez Skype, Google Meet lub WhatsApp, wybierasz to, co masz i znasz; nie wymagamy instalowania niczego dodatkowego.

Stacjonarnie mamy dwa gabinety w Lublinie: na Wrotkowie i w Śródmieściu przy ul. Misjonarskiej 20. Terapię par prowadzi wyłącznie Marcela Kwiecień, stacjonarnie w Śródmieściu albo online, przy czym w formie zdalnej obowiązuje ten sam warunek prywatności, tyle że podwójny: oboje musicie móc mówić swobodnie.

Formę można zmieniać w trakcie i nie trzeba tego z góry deklarować. Jeśli nie wiesz, co wybrać, umów konsultację i zdecydujcie razem z terapeutką; to jedno z pytań, na które łatwiej odpowiedzieć po pierwszej rozmowie niż przed nią.

Online czy stacjonarnie: najważniejsze w skrócie

Terapia online i stacjonarna mają porównywalną skuteczność przy depresji oraz zaburzeniach lękowych, a sojusz terapeutyczny buduje się w obu podobnie. O wyborze decydują warunki, nie skuteczność. Online wygrywa przy odległości i braku czasu, stacjonarnie przy braku prywatności w domu oraz w kryzysie.

• badania: skuteczność porównywalna przy depresji i lęku; sojusz terapeutyczny buduje się podobnie
• online wygrywa przy: odległości, braku czasu, małych dzieciach, wyjazdach, silnym lęku społecznym
• stacjonarnie lepiej przy: braku prywatności w domu, pracy z traumą, kryzysie
• warunek bezwzględny online: osobne pomieszczenie, w którym możesz mówić głośno
• kamera nie pokazuje ciała i znika rytuał drogi: ale część osób łatwiej się otwiera przez ekran
• hybryda jest zwykle najlepsza; formę można zmieniać w trakcie
• u nas obie formy w tej samej cenie: od 180 zł / 50 min zależnie od stawki specjalistki, para 280 zł / 50 min